నివర్త్తన్తే తదా తస్మిన్స్థితరాగాః స్వయంభువః
అప్పుడు, ఆ స్థితిలో, స్వయంభువుని మనస్సులో ఆసక్తి ఉన్నవారు ఉపసంహరించుకుంటారు.
వినివృత్తేస్తదా తేషాం స్థితేరాత్మనివాసినామ్
ఆ సమయంలో, ఆత్మలో నివసించే వారికి ఉపశమనం కలుగుతుంది.
ఉత్పద్యతే ఽథ వైరాగ్యమాత్మవాద ప్రణాశనమ్
అప్పుడు విరక్తి కలుగుతుంది, ఆత్మవాదం నశిస్తుంది.
పృథగ్జ్ఞానేన క్షేత్రజ్ఞాస్తతస్తే బ్రహ్మలౌకికాః
వివేక జ్ఞానంతో, ఆ క్షేత్రజ్ఞులు బ్రహ్మస్వరూపులవుతారు.
స్వాత్మన్యేవావతిష్ఠన్తే ప్రశాన్తాదర్శనాత్మకాః
వారు తమ ఆత్మలోనే స్థిరంగా ఉంటారు, శాంతంగా, జ్ఞాన స్వరూపులై ఉంటారు.
తత్రైవ పరినిర్వాణాః స్మృతానాగామినస్తు తే
అక్కడే వారు పరినిర్వాణాన్ని పొందుతారు, తిరిగి రారు.
ఇత్యేవం ప్రాకృతః ప్రోక్తః ప్రతిసర్గః స్వయంభువా
ఇలా, స్వయంభువుని ప్రకృతిసంభూతమైన ద్వితీయ సృష్టి వివరించబడింది.
స వ్రజేచ్ఛివసాలోక్యం భక్తిమాన్విగతజ్వరః
ఆయన భక్తితో, బాధలు లేకుండా, శివలోకాన్ని చేరుతాడు.
ఆభూతసంప్లవస్థాయీ అప్రతీఘాతలక్షణః
అడ్డంకులు లేని ఆ మహాప్రళయ స్థితిలో ఆయన నిలిచివుంటాడు.
మద్యపో మద్యపైః సార్ద్ధం భూతసంఘైశ్చ మోదతే
మద్యం తాగినవాడు, మద్యం తాగేవాళ్లతో పాటు, భూతగణాలతో ఆనందంగా విహరిస్తాడు.
ఇతి హోవాచ భగవాన్వాయుర్వాక్యమిదవరమ్
అప్పుడు భగవంతుడు వాయువు ఈ గొప్ప మాటను ఇలా చెప్పాడు.
బ్రహ్మణః స్థితికాలే తు క్షీణే తస్మింస్తదా ప్రభోః
బ్రహ్మదేవుని సృష్టి స్థితి కాలం పూర్తయినప్పుడు, ఆ సమయంలో, ప్రభూ—
అవ్యక్తం గ్రసతే వ్యక్తం ప్రత్యాహారే చ కృత్స్నశః
అప్రకటమైనది, ప్రకటమైనదాన్ని పూర్తిగా తనలో కలిపేసుకుంటుంది.
ఉపస్థితే మహాఘోరే హ్యప్రత్యక్షే తు కస్యచిత్
అప్పుడు, ఎవరూ చూడలేని ఆ మహా భయంకరమైన సమయం వచ్చేసినప్పుడు—
అన్తే కలియుగే తస్మిన్క్షీణే సంహార ఉచ్యతే
కలియుగం చివరికి, అది పూర్తిగా ముగిసినప్పుడు, దానిని ప్రళయమని అంటారు.
ప్రత్యాహారే తదా తస్మిన్భూతతన్మాత్రసంక్షయే
ఆ సమయానికి, భూతాలు, వాటి సూక్ష్మరూపాలు నశించిపోతాయి.
స్వభావకారితే తస్మిన్ప్రవృత్తే ప్రతిసంచరే
ప్రకృతిస్వభావంతో ఆ తిరిగి లయ ప్రక్రియ మొదలవుతుంది.
ఆత్తగన్ధా తతో భూమిః ప్రలయత్వాయ కల్పతే
అప్పుడు భూమి తన సువాసనను కోల్పోయి, ప్రళయానికి సిద్ధమవుతుంది.
ఆపస్తదా ప్రవిష్టాస్తు వేగవత్యో మహాస్వనాః
ఆ సమయంలో, నీళ్లు గొప్ప శబ్దంతో వేగంగా ప్రవహిస్తూ లోపలికి చేరతాయి.
అపామపి గణో యస్తు జ్యోతిఃష్వాలీయతే రసః
నీటిలోని ఒక భాగం, తన సారం అగ్నిలో కలిసిపోతుంది.
తీవ్రతేజోహృతరసాజ్యోతిష్ట్వం ప్రాప్నువన్త్యుత
తీవ్రమైన అగ్నికి తన సారం కోల్పోయిన నీరు, అగ్నిరూపాన్ని పొందుతుంది.
అథాగ్నిః సర్వతో వ్యాప్త ఆదత్తే తజ్జలం తదా
తర్వాత, అగ్ని అన్ని వైపులా వ్యాపించి, ఆ నీటిని హరిస్తుంది.
అర్చిర్భిః సంతతే తస్మింస్తర్యగూర్ధ్వమధస్తతః
అదే సమయంలో, అగ్ని జ్వాలలు అడ్డంగా, పైకి, కిందకి విస్తరిస్తాయి.
ప్రలీయతే తదా తస్మిన్దీపార్చిరివ మారుతే
అప్పుడు, ఆ అగ్నిలో, దీపం జ్వాల గాలిలో కలిసిపోవడం లాగా, నీరు లయమవుతుంది.
ఉపశామ్యతి తేజో హివాయురాధూయతే మహాన్
ఆ తర్వాత అగ్ని ఆరిపోతుంది, గొప్ప గాలి దానిని తీసుకెళ్తుంది.
తతస్తు మూలమాసాద్య వాయుః సంబన్ధమాత్మనః
తర్వాత, వాయువు తన మూలాన్ని చేరుకుని, తనలోనే లయమవుతుంది.
వాయోరపి గుణం స్పర్శమాకాశం గ్రసతే చ తత్
గాలికి ఉన్న లక్షణమైన స్పర్శను కూడా ఆకాశం లోపలికి తీసుకుంటుంది.
అరూపమరసస్పర్శమగన్ధం న చ మూర్తిమత్
దీనికి రూపం లేదు, రుచి లేదు, స్పర్శ లేదు, వాసన లేదు, అలాగే ఏ రూపమూ ఉండదు.
తస్మింల్లీనే తదా శిష్టమాకాశం శబ్దలక్షణమ్
అది లీనమైనప్పుడు మిగిలేది శబ్ద లక్షణంతో ఉన్న ఆకాశమే.
తత్ర శబ్దం గుమం తస్య భూతదిర్గ్రసతే పునః
అక్కడ ఆకాశంలో ఉన్న శబ్ద లక్షణాన్ని మళ్లీ భూతాది లోపలికి తీసుకుంటుంది.