సంసారే సంసరన్తీహ యావన్తః ప్రాణినశ్చ తే
ఈ సంసారంలో తిరుగుతున్న అన్ని ప్రాణులు,
ఋషీణాం తద్వచః శ్రుత్వా మరుతో వాక్యమబ్రవీత్
ఆ ఋషుల మాటలు విని, మరుతులు ఇలా పలికారు.
చక్షుషా వై ప్రసంఖ్యాతుమతో హ్యన్తే న చ ద్విజాః
కళ్ళతో లెక్కించగలిగేది, ద్విజులారా, అంత్యానికి మాత్రం కాదు.
బ్రహ్మణా సంజ్ఞితం యత్తు సంఖ్యయా తన్నిబోధత
బ్రహ్మా లెక్కతో నిర్ణయించినది ఇప్పుడు వినండి.
పార్థివాః కృమయస్తావత్సంసేకాద్యేషు సంభవః
భూమిలో తేమ ఉన్న చోట పుట్టే పురుగులు ఎంత ఉంటాయో అంతే ఉంటాయి.
ఔదకా జన్తవః సర్వే నిశ్చయాత్తన్నిధార్యతామ్
నీటిలోని జంతువులన్నీ కూడా ఖచ్చితంగా అర్థం చేసుకోవాలి.
విహఙ్గమాస్తు విజ్ఞేయా లౌకికాస్తే చ సర్వశః
ప్రపంచంలోని పక్షులన్నీ కూడా పూర్తిగా తెలుసుకోవాలి.
పశవస్తత్సమా జ్ఞేయా లౌకికాస్తు చతుష్పదాః
పశువులు, అలాగే లోకంలో ఉన్న నాలుగు కాళ్ల జంతువులు కూడా అంతే సంఖ్యలో ఉంటాయి.
ద్విపదాస్తత్సహస్రేణ సంమితా ధార్మికాః పునః
బెట్టి, ధార్మికులు అయిన ద్విపదులు వారి కన్నా వెయ్యిరెట్లు ఎక్కువగా ఉంటారు.
యః సహస్రతమో భాగో ధార్మికాణాం భవేద్దివి
ఆ ధార్మికులలో వెయ్యవ భాగం పరలోకంలో ఉంటుంది.
స్వర్గోపపాదకైస్తుల్యా యాతనాస్థానవాసినః
నరకంలో నివసించే వారు, స్వర్గాన్ని పొందినవారితో సమానమే.
రౌరవే తమసి హ్యేతే శీతోష్ణం ప్రాప్నువన్తి తే
రౌరవం లోనూ, అంధకారంలోనూ, వారు చలిని, వేడిని అనుభవిస్తారు.
ఉష్ణస్తు రౌరవో జ్ఞేయస్తేజోఘోరరసాత్మకః
రౌరవం అనేది చాలా వేడిగా, భయంకరమైన తేజస్సుతో కూడినదిగా తెలుసుకో.
ఏవం సుదుర్లభాః సంతః స్వర్గే వా ధార్మికా నరాః
ఇలా, ధార్మికులు స్వర్గంలోనైనా, భూమిపై అయినా చాలా అరుదుగా ఉంటారు.
గణానా దినివృత్తైషా సంఖ్యా బ్రాహ్మీ త్వమానుషీ
ఈ గణన దేవతలకు సంబంధించినది, కానీ నీవు మానవుల కాలమానం తెలుసుకోవాలి.
ఉక్తా హ్యేతే త్వయా లాకా లాకానామన్తరణ చ
నీవు నిజంగా ఈ లోకాలను, వాటి మధ్య అంతరాలను వివరించావు.
స వాయుర్దృష్టతత్త్వార్థ ఇదం తత్త్వమువాచ హ
ఆ వాయువు సత్యాన్ని గ్రహించి, ఈ తత్త్వాన్ని చెప్పింది.
వ్యక్తం తర్కేణ పశ్యన్తి యోగాత్ప్రత్యక్షదర్శినః
యోగంతో ప్రత్యక్షంగా చూసేవారు, తర్కంతో స్పష్టంగా గ్రహిస్తారు.
ఋభుః సనత్కుమారాద్యాః సంబుద్ధాః శుద్ధబుద్ధయః
ఋభు, సనత్కుమారుడు మొదలైన వారు, జ్ఞానంలో శుద్ధులై, బోధించబడినవారు.
అక్షయాః ప్రీతిసంయుక్తా బ్రాహ్మే తిష్ఠన్తి యోగినః
అక్షయమైన ఆనందంతో కూడిన యోగులు, బ్రాహ్మ స్థితిలో నిలిచి ఉంటారు.
యథాత్రైవ సయా దృష్టం సాంనిధ్యం తత్ర కుర్వతా
ఇక్కడ ఎలా సాన్నిధ్యం కనిపిస్తుందో, అటు అక్కడ కూడా అలానే ఉంటుంది.
ఈశ్వరః పరమాణుత్వాద్భావగ్రాహ్యో మనీషిణామ్
ఈశ్వరుడు పరమాణువుకంటే సూక్ష్మంగా ఉండి, మేధావుల బుద్ధితో గ్రహించబడతాడు.
ద్రష్టృత్వమాత్మసంబన్ధమధిష్టాతృత్వమేవ చ
ఆయన చూచేవాడు, ఆత్మతో సంబంధం ఉన్నవాడు, పాలకుడూ కూడాను.
విభుత్వాత్ఖలు యోగాఢ్యో బ్రహ్మణో ఽనుగ్రహే రతః
అతని వ్యాప్తి వల్ల యోగంలో పరిపూర్ణుడు, బ్రహ్మ అనుగ్రహంలో ఆనందించే వాడు.
అక్షరం ధ్రువమవ్యగ్రమష్టమం త్వౌపసర్గికమ్
అక్షరమైన, స్థిరమైన, చలనం లేని ఎనిమిదవది ఉపసర్గంగా భావించబడుతుంది.
మాయయా కృతమాచష్టే మాయీ దేవో మహేశ్వరః
మాయను కలిగిన దేవుడు మహేశ్వరుడు, మాయతో సృష్టించినదాన్ని తెలియజేస్తాడు.
విస్తరేణానుపూర్వ్యా చ బ్రువతో మే నిబోధత
వివరంగా, క్రమంగా నేను చెప్పేది విను.
భూలోకాద్బ్రహ్మలోకో వై యోజనైః సంప్రకీర్త్యతే
భూలోకం నుంచి బ్రహ్మలోకం వరకు యోజనలలో దూరాలు లెక్కించబడతాయి.
ఊర్ద్ధ్వ భాగవతో ఽడం తు బ్రహ్మలోకాత్పరం స్మృతమ్
బ్రహ్మలోకాన్ని మించి ఉన్న భాగవత లోకం ఉన్నదని చెబుతారు.
నిత్యా హ్యపరిసంక్షాతాః పరస్పరగుణాశ్రయాత్
అవి శాశ్వతమైనవి, పరస్పర గుణాలపై ఆధారపడి, లెక్కించలేనివిగా ఉంటాయి.