ఓ శ్రద్ధతో వినుము. దేవతలు యజ్ఞానికి ఆహ్వానింపబడినప్పుడు, వారిని సోమపుత్రులు అని పిలుస్తారు. సోమపానం చేసే వారు కూడా అలా గుర్తించబడతారు. ఈ దేవతల్లో మూడు ప్రధాన వర్గాలు ఉన్నాయి: కావ్యులు, బర్హిషద్లు, అగ్నిష్వాత్తులు. యజ్ఞాలు చేయని గృహస్థులను అగ్నిష్వాత్తులు అంటారు; అలాగే ఆర్తవులు కూడా అగ్నిష్వాత్తులే. ఈ అగ్నిష్వాత్తులకు కాలాన్ని సూచిస్తూ, అగ్ని సంవత్సరంగా, సూర్యుడు పరివత్సరంగా, రుద్రుడు వత్సరంగా, ఐదు సంవత్సరాల కాలాన్ని యుగ స్వరూపంగా భావిస్తారు. స్వర్గలోకంలో ప్రతి నెల అమావాస్య రోజున అమృతాన్ని సేవించే వారు ఉన్నారు. సోమరసం నెలనెలా ప్రవహిస్తూ వారిని పోషిస్తుంది. ఆ అమృత స్వరూపమైన మధురమైన రసం, తేనె, మద్యం—ఈ వాటిని ముప్పైమూడు పరిమళభరిత దేవతలు సేవిస్తారు. దేవతలు సోమరసం సేవించేటప్పుడు చంద్రుడు క్రమంగా తగ్గిపోతాడు. అమావాస్య రాత్రి వచ్చినపుడు సుషుమ్న నాడు తిరిగి పూరించబడుతుంది. సోమరసం పూర్తిగా సేవించబడిన తరువాత, సూర్యుడు ఒక కిరణంతో దానిని ఎండబెడతాడు. చంద్రునిలో ఒక్క అంకం మాత్రమే మిగిలినపుడు, సోమరసం తిరిగి పూరించబడుతుంది. అప్పుడు కృష్ణపక్ష అంకాలు తగ్గిపోతూ, శుక్లపక్ష అంకాలు చంద్రునిని నింపుతాయి. పౌర్ణమి రాత్రి వెలుగుతో నిండిన చంద్రబింబం దర్శనమిస్తుంది. ఈ విధంగా సోముడు పితృదేవతలతో కూడి, సంవత్సర స్వరూపుడిగా గుర్తించబడతాడు—ఇడా దేవతలా. ఇకపోతే, పవిత్రమైన తిథులు, పక్షాంత సంధుల గురించి చెప్పుదును. శుద్ధ పక్షం, కృష్ణ పక్షం రెండింటిలోనూ పవిత్ర తిథులు ఉన్నాయి. పక్షంలో రెండవ తిథి నుంచి పవిత్రతిథులు మొదలవుతాయి. ప్రతి పవిత్రతిథి ప్రారంభంలో, ప్రతి సంధిక్షణంలో మొదటి తిథి నుంచే విశేషంగా పరిగణించాలి. పౌర్ణమి రాత్రి, మధ్యాహ్న సమయంలో రెండు లవలు మాత్రమే ఉంటాయి. సాయంత్రం ప్రారంభమైనప్పుడు అది పౌర్ణమి కాలంగా భావించాలి. యుగాంతం వచ్చినపుడు, చంద్రునిలో సగం భాగం మిగిలి ఉంటుంది. చంద్రుడు, సూర్యుడు కలిసిన సమయాన్ని సంధిక్షణంగా పిలుస్తారు. అదే వషట్కార యాగానికి యోగ్యమైన సమయం. పౌర్ణమి రాత్రి చంద్రుడు మచ్చలేని స్వరూపంగా కనిపిస్తాడు. మధ్యాహ్నానికి చంద్రుడు, సూర్యుడు ఇద్దరూ సంపూర్ణంగా ఉన్నప్పుడు అదే పౌర్ణమి. అందుకే, మొదటి పౌర్ణమిని అనుమతి అని పిలుస్తారు. చంద్రుని రంగు కారణంగా, కవులు దానిని రాకా అని వ్యవహరిస్తారు. రాకా అనగా పదిహేనవ రాత్రి; దాని తరువాత అమావాస్య వస్తుంది. చంద్రుడు, సూర్యుడు కలిసిన సమయాన్ని సంవత్సరంగా పరిగణిస్తారు. కుహు, మాత్ర, ద్వ్యక్షర అనే మూడు పవిత్ర కాలాలు గుర్తించబడ్డాయి. అర్ధరాత్రి, అర్ధపగలు కలిసినప్పుడు చంద్రుడు సూర్యుని చేరుకుంటాడు. రెండు కాలాలు, ఒక సంధిక్షణతో, మధ్యాహ్నం సూర్యుడు స్థిరంగా ఉంటాడు. ఈ రెండు గ్రహాల మధ్య విరహ సమయంలో, వారి మార్గాల మధ్య, కాలప్రారంభం లేదా చంద్రపక్ష ముఖాన్ని గుర్తించాలి. అందువల్ల, అమావాస్య రోజున సూర్యుని గ్రహణం జరుగుతుంది. ఈ విభాగాల్లో కూడా వారి జలసారంలో వృద్ధి, క్షయం జరుగుతుంటుంది. అప్పుడు సూర్యుడు, చంద్రుడు ఇద్దరూ తమ స్వరూపాన్ని ప్రదర్శిస్తారు. రెండు లవల పాటు, పగలు మరియు రాత్రిలో చంద్రుడు సూర్యుని తాకుతాడు. ఇలా కాలచక్రంలో సోమపానం, తిథుల పునరావృతం, చంద్రుని wax & wane—ఇవి దేవతల యజ్ఞక్రమాల్లో, మన సంస్కృతిలో అనుసంధానమై ఉన్నాయి.