ఈ విశ్వరూపాన్ని గురించి పురాణాలు ఇలా వివరిస్తున్నాయి. మొత్తం వంద పదిహేనుకలు (115 అంగుళాలు) ఉన్నాయి. ఇవన్నీ నాలా నీటితో చుట్టుముట్టబడి ఉండటం వలన వాటిని 'ద్వీపాలు' అని పిలుస్తారు. ఈ ద్వీపాల్లో ఉన్న కొండలు, అత్యంత ఎత్తయినవిగా కాకపోయినా, కొండల శ్రేణులుగా గుర్తించబడ్డాయి. శాల్మలి ద్వీపంలో, శాల్మలి వృక్షాన్ని మహావ్రతులు పూజిస్తారు. అలాగే, క్రంచ ద్వీపంలో మధ్యభాగంలో కైంచ అనే పర్వతం నిలుస్తుంది. పుష్కర ద్వీపంలో నివసించే వారు న్యగ్రోధ వృక్షాన్ని ఘనంగా ఆరాధిస్తారు. అక్కడ బ్రహ్మ, సాధ్యులతో కలిసి, ప్రాణికోటి అధిపతిగా నివసిస్తాడు. ఆయనను అక్కడ దేవతలందరిలో అత్యున్నతుడిగా, శ్రేష్ఠుడిగా పూజిస్తారు. ఈ ద్వీపాలన్నింటిలోను జీవరాశుల ఉత్పత్తి క్రమంగా జరుగుతుంది. ఆరోగ్యం, ఆయుష్షు పరిమాణంగా తీసుకుంటే, ప్రతి ద్వీపంలో అది ముందునిది కంటే రెట్టింపు ఉంటుంది. అక్కడ స్వయంభువుడు, మూర్ఖులనైనా, జ్ఞానులను అయినా సమంగా రక్షిస్తాడు. ఆయన విష్ణువు యొక్క సలహాదారుడూ, దేవతల తండ్రి మరియు తాత కూడా. అక్కడి జీవులు ఎల్లప్పుడూ ఆరు రుచులను, శక్తివంతమైనవిగా, ఆస్వాదిస్తూ ఉంటారు. ఆ ద్వీపాలను చుట్టూ, తీపి నీటితో నిండిన సముద్రం పూర్తిగా ఆవరిస్తుంది. దాని పక్కనే బంగారు భూమి ఉంది, అది రెండింతలు పెద్దదిగా, ఒకే గట్టి రాయిలా విస్తరించి ఉంటుంది. దానిని 'లోకాలొక' అని పిలుస్తారు—అది ప్రకాశవంతమైనదీ, అప్రమేయమైనదీ. ఆ భూమి ఎత్తు పది వేల యోజనాలు అని చెబుతారు. అందులో ప్రకాశవంతమైన భాగంలోనే లోకాలు ఉంటాయి; అప్రమేయమైన భాగం లోకాలకు అవతలి వైపున ఉంటుంది. ఆ అప్రమేయ ప్రాంతం పూర్తిగా లోకాల పరిధికి వెలుపల ఉంటుంది. ఆ ప్రకాశవంతమైన ప్రాంతానికి అవతల, ఈ బ్రహ్మాండం అన్నీ కప్పివేసేలా నిలుస్తుంది. అదనంతరంగా, భూర్లోక, భువర్లోక, స్వర్లోక, మహర్లోక వంటి లోకాలు ఉంటాయి. ఇవే ఈ విశ్వ పరిధి, లోకాల అంతిమ సరిహద్దుగా గ్రహించాలి. శుక్లపక్ష ప్రారంభం నుండే బ్రహ్మాండ రూపం ఇలా ఉంటుంది. పై, క్రింద, అడ్డంగా ఎక్కడ చూసినా, అది నాశ్వరముకాని మూలస్వరూపాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ప్రతి మండలం, తరువాతదానికంటే పది రెట్లు అధికంగా ఒకదాన్ని ఒకటి ఆధారపడుతూ ఉంటుంది. ఈ బ్రహ్మాండాన్ని చుట్టూ దట్టమైన సముద్రం ఉంది. దాని వెలుపల, దట్టంగా విస్తరించిన పరిధి పైకి, అడ్డంగా వ్యాపించి ఉంటుంది. అక్కడ అగ్నిమండలం, చుట్టూ ఇనుప ముద్దలాంటిది, గుండ్రంగా ఉంటుంది. ఆ అగ్ని మండలం, దట్టమైన వాయువు, ఆకాశాన్ని మద్దతుగా నిలిపి ఉంచుతుంది. అంతటి గొప్పదానిని అనంతమైన, అవ్యక్తమైనది మద్దతుగా నిలిపి ఉంచుతుంది. అది అనంతమైనది, స్వయంభువై, ఆదియంతరహీనమైనది. అది వేల యోజనాల దూరంలో విస్తరించి, అపరిమితంగా ఉంటుంది. దేవతలకే అది తెలియదు; అది అన్ని వ్యవహారాలకు అతీతమైనది. ఇదే మహాస్థానం, అనంతుని సరిహద్దు. ఈ సరిహద్దులు మహాదేవునికి, దేవతాధిదేవునికి స్థాపించబడ్డాయి. ఇవే నిర్ద్వంద్వంగా జగత్ప్రపంచాలలోని లోకాలు. ఏడు మండలాలు, ద్విజులారా, అలాగే బ్రహ్మ నివాసస్థలాలు కూడా ఉన్నాయి. ఇదే విశ్వ పరిమాణం, ఇదే సంసారసాగరం. ఈ అద్భుతమైన విశ్వస్వరూపం బ్రహ్మ తత్వంగా స్థాపించబడింది. ఎంతటి సిద్ధులు అయినా, దాన్ని ఇంద్రియాలతో గ్రహించలేరు.