காரணைஃ ஸ்வைஃ ப்ரசீயேதே காயத்வேநேஹ ஜந்துபிஃ
தங்கள் காரணங்களால், அவை சேர்ந்து, உயிரினங்களில் உடலாக உருவாகின்றன.
ஸர்கே ச ப்ரதிஸர்கே ச ஸம்ஸாரே சைவ ஜந்தவஃ
பிறப்பிலும், அழிவிலும், சுழற்சியிலும் உயிர்கள்,
ராஜஸீ தாமஸீ சைவ ஸாத்த்விகீ சைவ வ்ரு'த்தயஃ
அங்கே ராஜச, தாமச, சாத்த்விக இயல்புகள் உள்ளன.
உர்த்த்வதேஶாத்மகம் ஸத்த்வமதோபாகாத்மகம் தமஃ
மேலுள்ள தன்மையே சாத்த்விகம்; கீழுள்ள தன்மையே தாமசம்.
இத்யேவம் பரிவர்தந்தேத்ரயஶ்சேதோகுணாத்மகாஃ
இதுபோல் மனத்தின் மூன்று குணங்களும் தொடர்ச்சியாக மாறி மாறி நடக்கின்றன.
அவித்யாப்ரத்யயாரம்பா ஆரப்யந்தே ஹி மாநவைஃ
அறிவில்லாத எண்ணங்களால் மனிதர்கள் பல செயல்களைத் தொடங்குகிறார்கள்.
தமஸோ ऽபிபவாஜ்ஜந்துர்யாதாதத்யம் ந விந்ததி
இருள் வெல்லுவதால் உயிர்கள் உண்மை நிலையை உணர முடியவில்லை.
ப்ராக்ரு'தேந ச பந்தேந தத்யாவைகாரிகேண ச
இயற்கையான பந்தமும், உண்மை மற்றும் மாற்றப்பட்ட பந்தமும் காரணமாகிறது.
இத்யேதே வை த்ரயஃ ப்ரோக்தா பந்தா ஹ்யஜ்ஞாநஹேதுகாஃ
இவ்வாறு மூன்று பந்தங்கள் அறிவில்லாமையால் உண்டாகின்றன என்று கூறப்பட்டது.
அஸ்வே ஸ்வமிதி ச ஜ்ஞாநமஶுசௌ ஶுசிநிஶ்சயஃ
தனது அல்லாதவற்றில் 'இது எனது' என்று எண்ணும் அறிவும், தூய்மையில்லாதவற்றில் தூய்மை என்று நிச்சயமாகும் எண்ணமும்,
ராகத்வேஷநிவ்ரு'த்திஶ்ச தஜ்ஜ்ஞாநம் ஸமுதாஹ்ரு'தம்
பற்றும் வெறுப்பும் நீங்குவது அதுவே உண்மையான அறிவாகும்.
கர்ம ஜஸ்து புநர்தேஹோ மஹாதுஃகம் ப்ரவர்த்ததே
செயல்கள் மீண்டும் பிறவிக்கு வழிவகுக்கின்றன; அதனால் பெரும் துன்பம் உண்டாகிறது.
புநர்பவகரீ துஃகாத்கர்மணா ஜாயதே த்ரு'ஷா
துன்பத்திலிருந்து ஆசை பிறக்கிறது; அது செயலால் மீண்டும் பிறப்பை உண்டாக்குகிறது.
தைலவீடகவஜ்ஜீவஸ்தத்ரைவ பரிவர்த்ததே
எண்ணெய் விளக்கில் சுழலும் போல் உயிரும் அதே இடத்தில் சுழல்கிறது.
தம் ஶத்ருமவதார்யைகம் ஜ்ஞாநே யத்நம் ஸமாசரேத்
அந்த ஒரே பகையை உணர்ந்து, அறிவில் முயற்சி செய்ய வேண்டும்.
வைராக்யாச்சுத்யதே சாபி ஶுத்தஃ ஸத்த்வேந முச்யதே
பற்றின்மையால் தூய்மை கிடைக்கும்; தூய்மையடைந்தவுடன் சத்த்வத்தால் விடுதலை பெறுகிறான்.
அபிஷ்வங்காய யோகஃ ஸ்யாத்விஷயேஷ்வவஶாத்மநஃ
பொருள்களில் மனதை அடக்காதவனுக்கு பற்றுதல் உண்டாகும்; அந்தப் பற்றுதலுக்கே யோகம் வேண்டும்.
துஃகலாபே ந தாபஶ்ச ஸுகாநுஸ்மரணம் ததா
துன்பம் வந்தபோதும் மனம் வருந்தாது; இன்பத்தை நினைவுகூட செய்யாது.
ப்ரஹ்மாதௌ ஸ்தாவராந்தே வை ஸம்ஸாரேஹ்யாதிபௌதிகே
பிரம்மா முதல் நிலையான உயிர்கள் வரை, உலகில் எல்லா உயிர்களும் பிறவி சுழற்சியில் இருக்கின்றன.
யஸ்ய சார்ஷே ந ப்ரமாணம் ஶிஷ்டாசாரம் ததைவ ச
யாருக்கு வேதங்களும் நல்லோரின் நடையும் வழிகாட்டாதோ,
ஏஷ மார்கோ ஹி நிரயே திர்ய்யக்யோநௌ ச காரணம்
அந்த வழியே நரகத்துக்கும், பிற உயிர் வகைகளிலும் பிறப்பதற்கும் காரணமாகிறது.
த்ரிவிதோ யாதநாஸ்தாநே திர்ய்யக்யோநௌ ச ஷட்விதே
மூன்று விதமான துன்ப இடங்களும், ஆறு விதமான பிற உயிர் வகைகளும் உள்ளன.
அநைஶ்வர்யம் து தத்ஸர்வம் ப்ரதிகாதாத்மகம் ஸ்ம்ரு'தம்
அடக்கம் இல்லாத நிலை என்பது எல்லாம் தடைகள் நிறைந்ததாக கருதப்படுகிறது.
ஸத்த்வஸ்தமாத்ரகம் சித்தம் யதாஸத்த்வம் ப்ரதர்ஶநாத்
சுத்தமான சத்த்வத்தில் நிலைபெறும் மனம், அதன் தன்மைக்கு ஏற்ப தன்னை வெளிப்படுத்துகிறது.
ஸத்த்வக்ஷேத்ரஜ்ஞநாநாத்வமேதந்நாநார்ததர்ஶநம்
சத்த்வம் மற்றும் அறியும் தன்மை ஆகியவற்றில் உள்ள வேறுபாடே பலவகை பொருட்களை உணர்வதாகும்.
தேந பத்தஸ்ய வை பந்தோ மோக்ஷோ முக்தஸ்ய தேந ச
இதனால் கட்டுப்பட்டவருக்கு பந்தம் உண்டாகிறது; விடுபட்டவருக்கு விடுதலை கிடைக்கிறது.
நிஃஸம்பந்தோ ஹ்யசைதந்யஃ ஸ்வாத்மந்யேவாவதிஷ்டதே
உறவு இல்லாததும் அறிவில்லாததும் தன் ஆத்மாவிலேயே நிலைபெறுகிறான்.
இத்யேதல்லக்ஷணம் ப்ரோக்தம் ஸமாஸாஜ்ஜ்ஞாந மோக்ஷயோஃ
அறிவும் விடுதலையும் குறித்த இலக்கணங்கள் இங்கே சுருக்கமாக கூறப்பட்டன.
பூர்வம் வியோகோ ஜ்ஞாநேந த்விதீயே ராகஸம்க்ஷயாத்
முதலில் அறிவால் பிரிவு ஏற்படுகிறது; இரண்டாவது நிலையில் ஆசை குறைவதால் பிரிவு உண்டாகிறது.
லிங்காபாவாத்து கைவல்யம் கைவல்யாத்து நிரஞ்ஜநம்
அடையாளங்கள் இல்லாததால் தனிமை கிடைக்கிறது; அந்த தனிமையிலிருந்து குற்றமில்லாத நிலை உண்டாகிறது.