पृथिवीभूभुजा तेन पूर्वमेव विनिर्जिता
ततस्ते राजतनया निस्तोये लवणांबुधौ
भूतले विविशुर्हृष्टाः परिवार्य तुरङ्गमम्
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उवोद्धातपादे सगरवरिते ऽश्वमोचनं नाम द्विपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः
जहारं तुरगं वायुस्तत्क्षणेन रसातलम्
अनयत्तत्पथा राजन्कपिलस्यान्तिकं मुनेः
परीत्य वसुधां सर्वां प्रमार्गन्तस्तुरगमम्
अपश्यन्तो यज्ञपशुं दुःखं महदवाप्नुवन्
दृष्ट्वा प्रणम्य पितरं तस्मै सर्वं न्यवेदयन्
रक्ष्यमाणो ऽपि पश्यद्भिः केनापि तुरगो हृतः
प्रयास्यध्वमधर्मिष्ठाः सर्वे ऽनावृत्तये पुनः
तुरगेण विना सत्यं नेहाग मनमस्ति वः
ऊचुर्न दृश्यते ऽद्यापि तुरगः किं प्रकुमह
न चापि दृश्यते वाजी तद्वार्त्तापि न कुत्रचित्
विभज्य रवात्वा पातालं विविशाम तुरङ्गमम्
निचख्नुर्भूमिमंबोधेस्तटा दारभ्य सर्वतः
चुक्रुशुश्चापि भूतानि दृष्ट्वा तेषां विचेष्टितम्
भूमेर्योजनसाहस्रं योजयामासुरंबुधौ
चरन्तमश्वं पाताले ददृशुर्नृपनन्दनाः
संतोषाज्जहसुः केचिन्ननृतुश्च मुदान्विताः
वृद्धं पद्मासनासीनं नासाग्रन्यस्तलोचनम्
स्वतेजसाभिसरता परिबूर्णेन सर्वतः
स्वान्तप्रकाशिताशेषविज्ञानमयविग्रहम्
आरूढयोगं विधिवद्ध्येयसंलीनमानसम्
विलोक्य तत्र तिष्ठन्तं विमृशन्तः परस्परम्
ततो ऽयमश्वहर्त्तेति सागरा कालचोदिताः
ततस्तं परिवार्योचुश्वोरो ऽयं नात्र संशयः
तं प्राकृतवदासीनं ते सर्वे हतवुद्धयः
ततो मुनिरदीनात्मा ध्यानभङ्गप्रधर्षितः
प्रचचाल दुराधर्षो धर्षितस्तैर् दुरात्मभिः