अविभागे तु वेदानामनिर्देश्ये तमोमये
चेतनाबुद्धिपूर्वं तु चेतनेन प्रवर्त्तते
चेतनाधिष्ठितं सत्त्वं प्रवर्त्तति गुणात्मकम्
विषयो विषयित्वाच्च अर्थेर्ऽथत्वात्तथैव च
संसिध्यन्ति तदा व्यक्ताः क्रमेण महदादयः
भूतभेदाश्च भूतेभ्यो जज्ञिरे स्म परस्परम्
यथोल्मुकात्तु त्रुटयः एककालाद्भवन्ति हि
यथान्धकारे खद्योतः सहसा संप्रदृश्यते
स माहन्सशरीरस्तु यत्रैवायमवर्त्तत
महांस्तु तमसः पारे वैलक्षण्याद्विभाव्यते
बुद्धिर्विवर्त्तमानस्य प्रादुर्भूता चतुर्विधा
सांसिद्धिकान्यथैतानि विज्ञेयानि नरस्य वै
अनुशेते यतः सर्वान्क्षेत्रज्ञानमथापि वा
यस्माद्वुद्ध्यानुशेते च तस्माद्वोधात्मकः स वै
एवं विवृत्तः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रज्ञानाभिसंहितः
परं ह्यर्षयते यस्मात्परमर्षित्वमस्य तत्
यस्मादेव स्वयं भूतस्तस्माच्चाप्यृषिता स्मृता
यस्मादुत्पद्यमानैस्तैर्महान्परिगतः परः
तस्मान्महर्षयः प्रोक्ता बुद्धेः परम दर्शिना
अहङ्कारं तपश्चैव ऋषन्ति ऋषितां गताः
ऋषिपुत्रा ऋषीकास्तु मैथुनाद्गर्भसंभवाः
सप्तषर्यस्त तस्ते च परसत्यस्य दर्शनाः
ऋषन्ति ते ऋतं यस्माद्विशेषांश्चैव तत्त्वतः
अव्यक्तात्मा महानात्माहङ्कारात्मा तथैव च
इत्येता ऋषिजातीस्ता नामभिः पञ्च वै शृणु
मनुर्दक्षो वसिष्टश्च पुलस्त्यश्चेति ते दश
परत्वेनर्षयो यस्मात्स्मृतास्तस्मान्महर्षयः
काव्यो बृहस्पतिश्चैव कश्यपश्व्यवनस्तथा
कर्दमो विश्रवाः शक्तिर्वालखिल्यास्तथार्वतः
ऋषिपुत्रानृ षीकांस्तु गर्भोत्पन्नान्निबोधत