सर्गे सर्गे तथा भेदा उत्पद्यन्ते तथैव तु
मन्वन्तराणां सर्वेषामेतदेव तु लक्षणम्
तथा न संतिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवर्त्तमानः
इत्येत ल्लक्षणं प्रोक्तं युगानां वै समासतः
मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि वै
अनागतेषु तद्वच्च तर्कः कार्यो विजानता
तुल्याभिमानिनः सर्वे नामरूपैर्भवन्त्युत
ऋषयो मनवश्चैव सर्वे तुल्याः प्रयोजनैः
युगस्वभावांश्च तथा विधत्ते वै सदा प्रभुः
विस्तरेणानुपूर्व्या च स्थितिं वक्ष्ये युगेष्विह
आसुरी सर्पगान्धर्वा पैशाची यक्षराक्षसी
पिशाचासुरगन्धर्वां यक्षराक्षसपन्नगाः
षण्णवत्यङ्गुलो त्सेधो ह्यष्टानां देवजन्मनाम्
एतत्स्वाभाविकं तेषां प्रमाणमिति कुर्वते
देवासुरप्रमाणं तु सप्तसप्तङ्गुलादसत्
देवासुरप्रमाणं तु उच्छ्रयात्कलिजैः स्मृतम्
स्वेनाङ्गुलिप्रमाणेन ऊर्द्ध्वमापादमस्तकात्
सर्वेषु युगकालेषु अतीतानागतेष्विह
आपादतलमस्तिष्को नवतालो भवेत्तु यः
गवाश्वहस्तिनां चैव महिष स्यावरात्मनाम्
षट्सप्तत्यङ्गुलोत्सेधः पशूनां ककुदस्तु वै
अङ्गुलानां सहस्रं तु चत्वारिंशाङ्गुलैर्विना
मानुषस्य शरीरस्य सन्निवेशस्तु यादृशः
बुद्ध्यातिशययुक्तश्च देवानां काय उच्यते
इत्येते वै परिक्रान्ता भावा ये दिव्यमानुषाः
गावो ह्यजावयो ऽश्वाश्च हस्तिनः पक्षिणो नगाः
देवस्थानेषु जायन्ते तद्रूपा एव ते पुनः
तेषां रूपानुरूपैस्तु प्रमाणैः स्थाणुजङ्गमैः
अतः शिष्टान्प्रवक्ष्यामि सतः साधूंस्तथैव च
साजात्याद्ब्रह्मणस्त्वेते तेन सन्तः प्रचक्षते