एते मनुष्यपितरो मासश्राद्धभुजस्तु ये
भ्रष्टाश्चाश्रमधर्मेभ्यः स्वधास्वाहाविवर्जिताः
स्वकर्माण्य नुशोचन्तो यातनास्थानमागताः
क्षुत्पिपासापरीताश्च विद्रवन्तस्ततस्ततः
परान्नानि च लिप्संतः काल्यमानास्ततस्ततः
शाल्मले वैतरण्यां च कुंभीपाके तथैव च
शिला संपेषणे चैव पात्यमानाः स्वकर्मभिः
तेषां लोकान्तरस्थानां बान्धवैर्नाम गोत्रतः
यान्ति तास्तर्पयन्ते च प्रेतस्थानेष्वधिष्ठितान्
पश्चाद्ये स्थावरान्ते वै जाता नीचैः स्वकर्मभिः
यदाहारा भवन्त्येते तासु तास्विह योनिषु
काले न्यायागतं पात्रे विधिना प्रतिपादितम्
यथा गोषु प्रनष्टामु वत्सो विन्दति मातरम्
एवं ह्यविफलं श्राद्धं श्रद्धादत्तं तु मन्त्रतः
गतागतज्ञः प्रेतानां प्राप्तिं श्राद्धस्य तैः सह
कृष्णपक्षस्त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी
ऋत्वर्तवार्द्धमासास्तु अन्योन्यं पितरः स्मृताः
प्रीतेषु तेषु प्रीयन्ते श्राद्धयुक्तेषु कर्मसु
एवं पितृसतत्त्वं हि पुराणे निश्चयं गतम्
सुधामृतस्य च प्राप्तिः पितॄणां चैव तर्प्पणम्
समासात्कीर्तितस्तुभ्यमेष सर्गः मनातनः
न शक्यं परिसंख्यातुं श्रद्धेयं भूतिमिच्छता
विस्तरेणानुपूर्व्या च भूयः किं वर्णयाम्यहम्
तेषां निसर्गं तत्त्वं च श्रोतुमिच्छामि विस्तरात्
तेषां चतुर्युगं ह्येतत्तद्वक्ष्यामि निबोधत
युगं च युगभेदश्च युगधर्मस्तथैव च
षट्प्रकाशयुगाख्यैषा ता प्रवक्ष्यामि तत्त्वतः
निमेषकाल तुल्यं हि विद्याल्लघ्वक्षरं च यत्
त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहूर्त्तस्तै स्त्रिंशता रात्र्यहनी समे ते
अहोरात्रौ विभजते सूर्यो मानुषलौकिकौ