अप्रवृत्ते ब्रह्मणा तु सहसा योज्यगैस्तदा
एवमुक्तस्ततः सूतस्तदासौ लोमहर्षणः
अत्र वो वर्त्तयिष्यामि यथा सर्गः प्रपत्स्यते
दृष्टेनैवानुमेयं च तर्कं वक्ष्यामि युक्तितः
अव्यक्त वत्परोक्षत्वाद्गहनं तद्दुरासदम्
प्रधानं पुरुषाणां च साधर्म्येणैव तिष्ठति
सत्त्वमात्रात्मको धर्मो गुणे सत्त्वे प्रतिष्ठितः
अविभागेन तावेतौ गुणसाम्ये स्थितावुभौ
बुद्धिपूर्वं क्षेत्रज्ञ अधिष्ठास्यति तान्गुणान्
यदा प्रवर्त्तितव्यं तु क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर् द्वयोः
तस्मादक्षरमव्यक्तं साम्ये स्थित्वा गुणात्मकम्
ततः प्रपत्स्यते व्यक्तं क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्द्वयोः
महदाद्यं विशेषान्तं चतुर्विंशगुणात्मकम्
आदिदेवः प्रधानस्यानुग्रहाय प्रजक्षते
अनादिसंयोगयुतौ सर्वं क्षेत्रज्ञमेव च
अप्रत्ययममोघं च स्थितावुदकमत्स्यवत्
अज्ञा गुणैः प्रवर्त्तन्ते रजःसत्त्वतमो ऽभिधैः
विशेषतां चेन्द्रियतां च याति गुणावसानौषधिभिर्मनुष्यः
रजः सत्त्वतमोव्यक्ता विधर्माणः परस्परम्
संसिद्धकार्यकरणा उत्पद्यन्ते ऽभिमानिनः
प्राक्सृतौ ये त्वसुवहाः साधकाश्चाप्यसाधकाः
कार्याणि प्रतिपत्स्यन्ते उत्पत्स्यन्ते पुनः पुनः
आरप्संते हि चान्योन्यं वरेणानुग्रहेण वा
गुणास्तं प्रतिधीयन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते
तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः
तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते
विप्रयोगश्च भूतानां गुणेभ्यः संप्रवर्त्तते
समासादेव वक्ष्यामि ब्रह्मणो ऽथ समुद्भवम्
प्रधानपुरुषाभ्यां तु जायते च महेश्वरः
सृजते स पुनर्लोकानभिमान गुणात्मकान्