व्यक्ताव्यक्तप्रमाणो ऽयं स वै भुङ्क्ते तु कृत्स्नशः
एवं ज्ञात्वा शुचिर्भूत्वा ज्ञानाद्वै विप्रमुच्यते
यथेष्टं परिनिर्याति भिन्ने देहे सुनिर्वृते
मुक्तो गुणशरीरेण प्रणाद्येन तु सर्वशः
ज्ञानी च सर्वसंसाराविज्ञशारीरमानसः
प्रकृतिं सत्यमित्याहुर्विकारो ऽनृतमुच्यते
अनामरूपं क्षेत्रज्ञनामरूपं प्रचक्षते
क्षेत्रं प्रत्ययते यस्मात्क्षेत्रज्ञः शुभ उच्यते
क्षेत्रं त्वत्प्रत्ययं दृष्टं क्षेत्रज्ञः प्रत्ययः सदा
भोज्यत्वविषयत्वाच्च क्षेत्रं क्षेत्रविदो विदुः
विकारलक्षणं तद्वै सो ऽक्षरः क्षरमेति च
तस्माच्च कारणाच्चैव ज्ञरमित्यभिधीयते
दुःखत्राणात्पुनश्चापि क्षेत्रमित्यभिधीयते
अचेतनत्वाद्विषयस्तद्विधर्मा विभुः स्मृतः
अक्षरं तेन वाप्युक्तम क्षीणत्वात्तथैव च
पुरप्रत्ययिको यस्मात्पुरुषेत्यभिधीयते
शुद्धो निरञ्जनाभासो ज्ञाता ज्ञानविवर्जितः
नैर्हेतुकात्त्वनिर्देश्यादहस्तस्मिन्न विद्यते
आत्मप्रत्ययकारित्वादन्यूनं वाप्यहेतुकम्
यदा पश्यति ज्ञातारं शान्तार्थं दर्शनात्मकम्
विज्ञाता न च दृश्येत वृथक्त्वेनेह सर्वशः
प्रकृतौ कारणे तत्र स्वात्मन्येवोपतिष्ठति
एकत्वं वा पृथक्वं वा क्षेत्रज्ञः पुरुषो ऽपि वा
कर्त्ता वा सो ऽप्यकर्त्ता वा भोक्ता वा भोज्यमेव च
अवाच्यं तदनाख्यानादग्राह्यं वादहेतुभिः
नालप्य वचसा तत्त्वमप्राप्य मनसा सह
व्यपेतसुखदुःखे च निरुद्धे शान्तिमागते
एतौ संहारविस्तारौ व्यक्ताव्यक्तौ ततः पुनः
क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं सर्वं पुनः सर्गे प्रवर्त्तते
अनादिमांश्च संयोगो महापुरुषजः स्मृतः