रञ्जनं तद्विधेयस्य ते तान्यो न च विद्यते
शब्दाद्ये विषये दोषदृष्टिर्वै पञ्चलक्षणे
वैराग्यकारणं ह्येते प्रकृतीनां लयस्य च
अव्यक्ताद्यास्तु विज्ञेया भूतान्ताः प्रकृतेर्भवाः
वर्णाश्रमाणां धर्मो ऽयं देवस्थानेषु कारणम्
ऐश्वर्यमाणिमाद्यं हि कारणं ह्यष्टलक्षणम्
अष्टावेतानि रूपाणि प्राकृतानि यथाक्रमम्
प्रावृट्काले पृथग्मेघं पश्यन्तीव सचक्षुषः
खादतश्चान्नपानानि योनीः प्रविशतस्तथा
जीवः प्राणस्तथा लिङ्गं करणं च चतुष्टयम्
व्यक्ताव्यक्तप्रमाणो ऽयं स वै भुङ्क्ते तु कृत्स्नशः
एवं ज्ञात्वा शुचिर्भूत्वा ज्ञानाद्वै विप्रमुच्यते
यथेष्टं परिनिर्याति भिन्ने देहे सुनिर्वृते
मुक्तो गुणशरीरेण प्रणाद्येन तु सर्वशः
ज्ञानी च सर्वसंसाराविज्ञशारीरमानसः
प्रकृतिं सत्यमित्याहुर्विकारो ऽनृतमुच्यते
अनामरूपं क्षेत्रज्ञनामरूपं प्रचक्षते
क्षेत्रं प्रत्ययते यस्मात्क्षेत्रज्ञः शुभ उच्यते
क्षेत्रं त्वत्प्रत्ययं दृष्टं क्षेत्रज्ञः प्रत्ययः सदा
भोज्यत्वविषयत्वाच्च क्षेत्रं क्षेत्रविदो विदुः
विकारलक्षणं तद्वै सो ऽक्षरः क्षरमेति च
तस्माच्च कारणाच्चैव ज्ञरमित्यभिधीयते
दुःखत्राणात्पुनश्चापि क्षेत्रमित्यभिधीयते
अचेतनत्वाद्विषयस्तद्विधर्मा विभुः स्मृतः
अक्षरं तेन वाप्युक्तम क्षीणत्वात्तथैव च
पुरप्रत्ययिको यस्मात्पुरुषेत्यभिधीयते
शुद्धो निरञ्जनाभासो ज्ञाता ज्ञानविवर्जितः
नैर्हेतुकात्त्वनिर्देश्यादहस्तस्मिन्न विद्यते
आत्मप्रत्ययकारित्वादन्यूनं वाप्यहेतुकम्
यदा पश्यति ज्ञातारं शान्तार्थं दर्शनात्मकम्