तीव्रतेजोहृतरसाज्योतिष्ट्वं प्राप्नुवन्त्युत
अथाग्निः सर्वतो व्याप्त आदत्ते तज्जलं तदा
अर्चिर्भिः संतते तस्मिंस्तर्यगूर्ध्वमधस्ततः
प्रलीयते तदा तस्मिन्दीपार्चिरिव मारुते
उपशाम्यति तेजो हिवायुराधूयते महान्
ततस्तु मूलमासाद्य वायुः संबन्धमात्मनः
वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते च तत्
अरूपमरसस्पर्शमगन्धं न च मूर्तिमत्
तस्मिंल्लीने तदा शिष्टमाकाशं शब्दलक्षणम्
तत्र शब्दं गुमं तस्य भूतदिर्ग्रसते पुनः
अभिमानात्मको ह्येष भूतादिस्तामसः स्मृतः
महानात्मा तु विज्ञेयः संकल्पो व्यवसायकः
पर्यायवाचकैः शब्दैस्तमाहुस्तत्त्व चिन्तकाः
लीयन्ते गुणसाम्यं तु स्वात्मन्येवावतिष्ठते
इत्येष संयमश्चैव तत्त्वानां कारणैः सह
धर्माधर्मौं तपो ज्ञानं शुभं सत्यानृते तथा
सर्वमेतत्प्रपञ्चस्थं गुणमात्रात्मकं स्मृतम्
प्रकृत्यां चैव तत्सर्वं पुण्यं पापं प्रतिष्ठति
जन्तूनां पापपुण्यं तु प्रकृतौ यत्प्रतिष्ठितम्
योजयन्ते पुनर्देहान्परत्वेन तथैव च
कारणैः स्वैः प्रचीयेते कायत्वेनेह जन्तुभिः
सर्गे च प्रतिसर्गे च संसारे चैव जन्तवः
राजसी तामसी चैव सात्त्विकी चैव वृत्तयः
उर्द्ध्वदेशात्मकं सत्त्वमधोभागात्मकं तमः
इत्येवं परिवर्तन्तेत्रयश्चेतोगुणात्मकाः
अविद्याप्रत्ययारंभा आरभ्यन्ते हि मानवैः
तमसो ऽभिभवाज्जन्तुर्याथातथ्यं न विन्दति
प्राकृतेन च बन्धेन तथ्यावैकारिकेण च
इत्येते वै त्रयः प्रोक्ता बन्धा ह्यज्ञानहेतुकाः
अस्वे स्वमिति च ज्ञानमशुचौ शुचिनिश्चयः