भूतादिं ग्रसते चापि महान्वै बुद्धिलक्षमः
एतौ संहारविस्तारौ ब्रह्मा व्यक्तौ ततः पुनः
संसिद्धकार्यकरणाः संसिद्धा ज्ञानिनस्तु ये
प्रत्याहारे ऽधियुज्यन्ते क्षेत्रज्ञाः करणैः पुनः
साधर्म्यवैधर्म्यकृतः संयोगो नादिमास्तयोः
ब्रह्मविच्चैव विज्ञेयः क्षेत्रज्ञानात्पृथक्
ब्रह्मा त्वविषयो ज्ञेयो विषयः क्षेत्रमुच्यते
बहुत्वाच्च शरीराणां शरीरी बहुधा स्मृतः
यस्मात्प्रतिशरीरं हि सुखदुःखो पलब्धिता
यदा प्रवर्त्तते चैषां भेदानां चैव संयमः
निवर्त्तन्ते तदा तस्मिन्स्थितरागाः स्वयंभुवः
विनिवृत्तेस्तदा तेषां स्थितेरात्मनिवासिनाम्
उत्पद्यते ऽथ वैराग्यमात्मवाद प्रणाशनम्
पृथग्ज्ञानेन क्षेत्रज्ञास्ततस्ते ब्रह्मलौकिकाः
स्वात्मन्येवावतिष्ठन्ते प्रशान्तादर्शनात्मकाः
तत्रैव परिनिर्वाणाः स्मृतानागामिनस्तु ते
इत्येवं प्राकृतः प्रोक्तः प्रतिसर्गः स्वयंभुवा
स व्रजेच्छिवसालोक्यं भक्तिमान्विगतज्वरः
आभूतसंप्लवस्थायी अप्रतीघातलक्षणः
मद्यपो मद्यपैः सार्द्धं भूतसंघैश्च मोदते
इति होवाच भगवान्वायुर्वाक्यमिदवरम्
ब्रह्मणः स्थितिकाले तु क्षीणे तस्मिंस्तदा प्रभोः
अव्यक्तं ग्रसते व्यक्तं प्रत्याहारे च कृत्स्नशः
उपस्थिते महाघोरे ह्यप्रत्यक्षे तु कस्यचित्
अन्ते कलियुगे तस्मिन्क्षीणे संहार उच्यते
प्रत्याहारे तदा तस्मिन्भूततन्मात्रसंक्षये
स्वभावकारिते तस्मिन्प्रवृत्ते प्रतिसंचरे
आत्तगन्धा ततो भूमिः प्रलयत्वाय कल्पते
आपस्तदा प्रविष्टास्तु वेगवत्यो महास्वनाः
अपामपि गणो यस्तु ज्योतिःष्वालीयते रसः