पौलस्त्यः ब्रह्मर्षिः प्रीतेः पुत्रः प्राज्ञः स्मृतः। तस्यैव पौलस्त्याः नाम्ना ख्याताः, ये स्वायम्भुवे मन्वन्तरे स्मर्यन्ते। सर्वे ते त्रेताग्नेः प्रभया समन्विताः, कीर्तिः च तेषां प्रतिष्ठिता। तत्र कटकपिठ इति ऋषिः, तथा शुभा कन्या पीवरी अभवन्। तस्य पुत्रः शंखपदः नाम्ना, कन्या च काम्या नाम्ना जाता। सा काम्या दक्षिणदिग्वासिनी प्रियव्रताय दत्ता। द्वादश कन्याः अपि तेन राजवंशस्य प्रतिष्ठां कृतवत्यः। तत्र यशोधरा नाम्नि कन्यायां कामः सुतः अभवत्, या सुश्रोणी स्मृता। तेषां कोऽपि न पत्नीमपि न पुत्रं च प्राप, सर्वे तपसा उत्पन्नाः। ते सर्वे अरुणस्य पुरतः गच्छन्ति, सूर्यं परिवर्तयन्तः। तस्य द्वे अनुजाः भगिन्यौ सती सतीवती च केतेति धर्मज्ञे। उर्जायाम् वसिष्ठस्य सप्त पुत्राः अभवन्, ये वसिष्ठाः इति प्रसिद्धाः। सा उर्जा द्युतिमन्तं प्रसूतवती, यः प्राणस्य प्रियतमा महिषी। तस्यां रक्षः, गर्त्तः, ऊर्ध्वबाहुः, सवनः, पवनश्च जाताः। रत्नस्य सुपुत्रः मार्कण्डेय्यः वराङ्गीं जनयामास। एवं वसिष्ठानां महात्मनाम् वंशाः स्वनामभिः प्रसिद्धाः। एवं ऋषीणां सृष्टिः तेषां च संततयः विस्तरेण वर्णिता। ब्रह्मणः मानसपुत्रात् स्वाहा जाता। ततो निर्मथ्यः, पावमानः, वैद्युतश्च अग्नेः रूपाणि स्मृतानि। निर्मथ्यः, पावमानः, शुचिः, सौरश्च अग्नेः रूपाणि विज्ञायन्ते। पावमानस्य पुत्रः काव्यवाहनः इति प्रसिद्धः। देवानां मध्ये अग्निः हविः वहति, पितॄणां मध्ये काव्यवाहनः। तेषां पुत्रपौत्राः चत्वारिंशद्भ्यः अधिकाः स्मृताः। ब्रह्मणः आद्यः पुत्रः लौकिकाग्निः विष्रुप्तः इति ख्यातः। तस्य पुत्रः वैश्वानरः, यः शतसंवत्सरं हविः वहन कृतवान्। ततः अथर्वा लौकिकाग्निः दर्पहाथर्वणः इति प्रसिद्धः। तस्मात् लौकिकाग्निः दध्यङाथर्वणः अभवत्। स गार्हपत्याग्निः विज्ञेयः, तस्य द्वौ पुत्रौ स्मृतौ। द्वितीयः पुत्रः शुकः, यः प्रायण्याग्निः इति कथ्यते। शंसी स्तुत्यः, यः हविः वहन् षोडश नद्यः कामयामास। ताः कावेर्यादयः – कावेरी, कृष्णवेणा, नर्मदा, यमुना, विपाशा, कौशिकी, शतद्रुः, सरयू च – तासां मध्ये षोडश स्थानानि पृथक् पृथक् विभागानि। तत्र कृतिकासु विचरन्त्याः धिष्ण्यः जाता, ताः धिष्ण्य्यः इति कथ्यन्ते। एवं नदीनां पुत्राः धिष्ण्य्येषु एव जाताः। अधुना शृणु, संक्षेपेण, तेषां नामानि यथावत् प्रतिपादितानि। ताः स्वस्थानानि, जातकर्मणि, हविःप्रदानकाले, यथाक्रमं व्यवस्थिताः। द्वितीयः अग्निः श्रेष्ठः कृशानुः, यः वेदि मध्ये स्थापितः। परिषत् च पावमानः द्वितीयः, एवं सः निर्दिष्टः। ततः, अनुपविष्टाग्निः हव्यवादनः, शमित्राग्नौ व्यक्तः इति स्मृतः। एवं भगवतः ब्रह्मणः मानससंततिः, अग्न्यादीनां रूपाणि, तेषां पुत्रपौत्राश्च, तथा नदीनां पुत्राः, ऋषीणां वंशाश्च, श्रद्धया, यथाक्रमं निरूपिताः।