धर्मनिष्ठाः समदर्शिनः केवलं स्वकर्मणः क्षेत्रं वदन्ति। आदौ महेश्वरः वेदवचसः एव सृष्टिं कृतवान्। निशान्ते अजः पुनः सृष्टानां विभागं करोति। ततः भगवतः मनसः पञ्च स्रष्टारः सृष्टाः। रुद्रः क्षीणः पुनः पुनः ओषधीः पुनरुत्पादयति। त्र्यम्बकः त्रिशिराः तेन एव विनष्टाः ओषधीः पुनः स्थापयति। एते गायत्र्यादयः छन्दांसि, त्रिष्टुभ्, जगती च, प्रसिद्धानि। एषां त्रिविधरूपेण, स्वशक्त्या एकीकृत्य, त्र्यम्बकः एव हविर्दक्षिणा, तेन अत्र त्र्यम्बकः इति कथ्यते। आक्रतिः रूपं, सुरुचिः शोभा, रुचिः प्रभा, सः श्रद्धादाता इति प्रसिद्धः। सृष्ट्यर्थं सः पुनः सत्त्ववृद्धये चिन्तयन् बुद्धिं ससर्ज, या प्रयोजननिर्णयाय प्रवर्तते। रागसत्त्वौ त्यक्त्वा, स्वकर्मणि वर्तमानः अवतिष्ठत। अनन्तरं तमः अपाकरोत्, रजसा आत्मानं आवृत्य स्थितवान्। तस्याधर्माच् हिंसा दुःखं च उत्पन्नम्। तदा स भाग्यवान् संतुष्टः, तां स्वकीयं कृतवान्। सा परमसुन्दरी, सर्वभूतमनोहरिणी, शतरूपा इति पुनः पुनः नाम्ना कीर्तिता। यथा ते पूर्वं, महाभाग, त्रेतायुगमध्यकाले, सः अन्यान् मनसः सुतान् आत्मसदृशान् ससर्ज। तत्र दक्षिण्, अत्रि, वसिष्ठश्च मनसः सुताः सृष्टाः। ब्रह्मा एव सर्वेषां स्वयम्भुवां संयतात्मनां मूलम्। प्रजापतिः च रुचिः च पूर्वजेषां प्रथमपितरौ। मनसः रुचिः नामोत्पन्नः, योऽव्यक्तात् समुत्थितः। प्राणतः ब्रह्मणा दक्षिण्, नेत्राभ्यां मरीचिः, शिरसः अङ्गिराः, कर्णाभ्यां अत्रिः, समनः वसिष्ठः, अपानात् क्रतुः सृष्टः। तेषु देवतानां धर्मः प्रथमजः स्मृतः। तैः प्राचीनगृहस्थैः धर्मः पूर्वं प्रतिष्ठितः। तेषां मध्ये द्वादश वंशाः, दिव्याः, देवगुणयुक्ताः। तैः च धर्मादिभिः महर्षिभिः सृष्टिः अत्र कृतवती। सः तमसाम्नायेन संवृतः, शोकाभिहतः। पुत्रेभ्यः अपि अन्यः तमः उदपद्यत। तदा तस्य सृष्टिः विघटिता, विकल्परूपेण स्थितः। स्वदेहं द्विधा कृत्वा, अर्धेन पुरुषः अभवत्। सा प्रकृतिः, सत्त्ववती, भगवता कामात् सृष्टा। तद् ब्रह्मणः पूर्वदেহम्, दिवं व्याप्य स्थितम्। सा देवी, सहस्रवर्षाणाम् तपः कृत्वा, अतिक्लिष्टं तपश्चर्यां सहन्वती। सः आद्यः स्वयम्भूः मनुः इति कथ्यते। पत्नीं प्राप्य, यो जननिहीनः मानवः, सः शतरूपानाम्नीं भार्यां प्राप्नोत्।