भगवान् परजन्यरूपधारी श्रीमान् प्रभुः सृष्टिं कृत्वा, तस्याङ्गेभ्यः विविधरूपिणः सत्त्वानि, उच्चानि च नीचानि च, उत्पन्नानि। प्रथमं स देवतान्, ऋषीन्, पितॄन्, मनुष्यांश्च चतुर्विधान् ससृजे। ततः स यक्षान्, पिशाचान्, गन्धर्वान्, अप्सरःश्च निर्ममे। स चाक्षयम् अक्षरं च, स्थावरजङ्गमयोः द्वयं ससृजे। एते पुनः पुनः सृष्टाः तेष्वेव रूपेषु प्रतिनिवर्तन्ते। तेन स्वभावेन युक्ताः तं स्वभावमेव लभन्ते, तस्मात् तद् एव तेषां प्रियं भवति। स स्रष्टा स्वयमेव सत्त्वानां कर्माणि व्यदधात्। केचन धीमतः तद् दैवमित्याहुः, ये तु भूतानां चिन्तकाः, ते तद् स्वभावमित्याचार्यन्ते। परं तस्मात् पृथग्भूतं किञ्चिदपि न जानन्ति। ये तु धर्मनिष्ठाः समदर्शिनः, ते स्वकर्मक्षेत्रमेव वदन्ति। आदौ महेश्वरः वेदवाङ्मयात् एव सृष्टिं कृतवान्। रात्र्यन्ते तु अजो भगवान् पुनः सृष्टानां कर्माणि विधत्ते। ततः भगवान् मनसा पञ्च स्रष्टॄन् ससृजे। रुद्रः शुष्कः सन् पुनः पुनः ओषधीन् पुनरुत्पादयति। त्र्यम्बकः त्रिशिराः सन्, विनष्टासु ओषधीषु, ताः पुनः पुनः स्थापयति। एते गायत्र्यादित्रिष्टुभजगतीछन्दांसि इति प्रसिद्धाः। एतैरेव त्रिविधैः रूपैः, स्वशक्त्या युक्तः, त्र्यम्बकः स पिष्टपिण्डः इति स्मृतः, तस्मात् अत्र त्र्यम्बक इत्युच्यते। तस्य रूपं ‘आकृतिः’, सौन्दर्यं ‘सुरुचिः’, तेजस्तु ‘रुचिः’ इति, स श्रद्धानां प्रेरकः इति ख्यातः। स सृजन्, भूतवृद्धये, बुद्धिं चोत्पादयामास, या प्रयोजननिर्णयाय कारणं भवति। स कामं सत्त्वं च त्यक्त्वा, वर्तमानकर्मणि प्रवृत्तवान्। अनन्तरं तमः निवर्त्य, रजसा स्वमात्मानं आवृत्य, तस्याधर्माचरणात् हिंसा दुःखं च समुत्थितम्। तदा स भगवान् तुष्टः सन्, तां स्वकीयां कृतवान्। सा परमसुन्दरी, सर्वभूतमनोज्ञा स्त्री, ‘शतरूपा’ इति प्रसिद्धा, तेन पुनः पुनः तेनैव नाम्ना कथ्यते। एवं कृत्स्नायां सृष्टौ, यथा ते पुरा, महाबाहो, त्रेतायुगमध्यकाले कृतम्, तथा स स्वसमानान् मनसः पुत्रान् अपि ससृजे। तत्र दक्षः, अत्रिः, वसिष्ठः च मनसः पुत्रत्वेन उत्पन्नाः। ब्रह्मा सर्वेषां स्वयम्भूत्युत्तमानां संयमिनां च आदिः। प्रजापतिः च रुचिः च, तयोः पूर्वजानां प्रथमतमौ स्मृतौ। मनसः एव रुचिः नाम, अव्यक्तात् उत्पन्नः। प्राणतः ब्रह्मणा दक्षः सृष्टः, चक्षुषः मरीचिः। शिरसः अङ्गिराः, श्रोत्राभ्यां अत्रिः। समानवायोः वसिष्ठः, अपानवायोः क्रतुः सृष्टः। तेषु देवतानां प्रथमजः धर्मः स्मृतः। तैः प्राचीनगृहस्थैः धर्मः पूर्वं प्रतिष्ठापितः। तेषु द्वादश वंशाः, दिव्याः, देवगुणसम्पन्नाः च संति।