यः युगानुसारं धर्मेण च सर्वाणि भूतानि वर्धयामास, स ब्रह्मा ध्यानमास्थाय स्वस्य मनसः विविधं मानसपुत्रान् सृजितवान्। पूर्वकाले कल्पे देवाद्याः प्रजाः प्रथमं अभवन्। मन्वन्तरानां क्रमे ताः प्रजाः आदौ कनिष्ठाः आसन्। तस्मिन्काले ताः प्रजाः शुभाशुभकर्मभिः युक्ताः आसन्, येषां कर्म न क्षीयते स्म। देवाः, असुराः, पितरः, यक्षाः, गन्धर्वाः, मानवाः च—भूतानां पोषणार्थं आत्मविद् ब्रह्मा तान् सृजितवान्। तस्य शरीरात् उत्पन्नैः तैः परिणामैः, तैः कारणैः सह, ततो देवाः, असुराः, पितरः, मानवाः च चतुर्विधाः समूहाः अभवन्। ततः, तस्य एकीभूतस्य आत्मनः अंशः तमसः रूपेण प्रादुरभवत्। तस्य अधोभागात् असुराः पुत्रत्वेन अभिजायन्त। तेन तद् शरीरं त्यक्तम्, येन देवाः सृजिताः आसन्। तद् शरीरं तमसा पूर्णं आसीत्, अतः त्रीगुणरात्रिः इति प्रसिद्धं अभवत्। असुरान् सृजित्वा, ब्रह्मा अन्यत् शरीरं धारयामास। ततः तेन तद् मनसः उत्पन्नं, भगवत् प्रियं, शरीरं संयोगितम्। यतः तस्य प्रकाशमानस्य ब्रह्मणः तद् शरीरात् देवाः उत्पन्नाः, तेन ते देवाः इति कथ्यन्ते। अतः तस्मात् दिव्यशरीरात् देवाः अभिजायन्त। तद् शरीरं त्यक्त्वा, तद् दिनः अभवत्। देवान् सृजित्वा, ब्रह्मा पुनः अन्यत् शरीरं धारयामास। तान् पुत्रान् इव मन्यमानः, भगवान् पितरं यथा चिन्तयामास। अतः, भवतां पितरः देवाः इति कथ्यन्ते; तेषां पितृत्वं एव स्मृतम्। ततः तस्या शरीरस्य पतनात् सन्ध्या तत्क्षणात् अभवत्। तयोः मध्ये पितृरूपं श्रेष्ठम्। तं रूपं, यः उषः-सन्ध्याकालयोः मध्ये अस्ति, तं पूजयन्ति। तदा, ब्रह्मा अन्येन रूपेण पुनः स्वशरीरात् प्रादुरभवत्। तस्य मनसः पुत्राः अभिजायन्त; तस्य सृष्ट्या भूतानि उत्पन्नानि। पुनः भूतानि सृजित्वा, स्वं रूपं त्यक्तवान्। अतः, चन्द्रकान्ते प्रादुर्भावे प्राणिनः हर्षिताः भवन्ति। तत्क्षणात् रात्रिः, दिनः, सन्ध्या, चन्द्रकान्तिः च अभिजायन्त। रात्रिः, या तमःस्वरूपा, तेषां अधिपत्यं कर्तुम्। यतः तेषां जन्म दिवा, तेन ते दिवा शक्तिमन्तः। ये रात्रौ प्राणेभ्यः अभिजायन्त, रात्रौ दुष्पराजयाः तेन तादृशाः। पितरः मानवाः च, ये मृताः गताः, चन्द्रकान्तिः, रात्रिः, दिनः, सन्ध्या—एते चत्वारः त एव सन्ति। एताः आपः सृजित्वा, ब्रह्मा देवाः, असुराः, मानवाः च सृजितवान्। चन्द्रकान्तिं त्यक्त्वा, भगवान् अन्यं रूपं प्राप्तवान्। तदा तमसि अन्यानि भूतानि क्षुधया पीडितानि सृजितवान्। तेषु केचित् उक्तवन्तः—"आपः रक्षामः।" अन्ये उक्तवन्तः—"आपः शोषयामः।" ते परस्परं विरोधिनः दृष्टाः। "रक्ष्" धातुः रक्षणस्य संरक्षणस्य अर्थे गृहीतः। एवं ब्रह्मणः सृष्टिक्रमः धर्मेन युगानुसारं विविधैः रूपैः, शुभाशुभैः कर्मभिः, दिवा रात्र्या सन्ध्यया चन्द्रकान्त्या च, देवासुरपितृमानवसंघैः च, अनुवर्तितः।