तेषां द्वन्द्वैः पीड्यमानानां रुदन्तीनां चावृत्य वसनानि धारयन्तीनां च अवस्था जाता। ये पूर्वं स्वेच्छया विचरन्ति स्म, पुनः पूर्ववत् अनिकेतनाः अभवन्। ते मधुयुक्तशिखरशैलनदीनां प्रदेशेषु विचरन्तः, समतलविषमभूमिषु यथाकामं यथेष्टं च चरन्तः, तत्र ग्रामान् नगराणि च निर्मितवन्तः। तेषां दीर्घाणि, विस्तीर्णानि, अन्तर्विन्यासाश्च विनिश्चिताः। ततो मापनमानानि स्थापिता अभवन्। दशाङ्गुलपरिमाणं 'प्रादेशः' इति कथ्यते। 'तालः' मध्ये स्मृतः, 'गोकर्णः' लघुतमः इति। एकविंशतिः अङ्गुलपरिमाणं 'रत्निः' इति, द्वे रत्न्यौ—द्विचत्वारिंशदङ्गुलपरिमाणं—'किष्कुः' इति स्मृतिः। द्विसहस्रधनुष्परिमाणं 'गव्यूतिः' तदा स्थापितम्। एवं विन्यस्तेन क्रमेण ग्रामनिवेशाः अपि स्थापिता अभवन्। अथ चतुर्थकृतकदुर्गनिर्णयो व्याख्यायते। प्रतिद्वारे 'रुचकं' तथा 'कुमारिपुरं' स्थाप्यते। दशसु मध्ये 'हस्तस्रोतः' श्रेष्ठं, अष्टसु 'नवहस्तम्' अपि। त्रिविधेषु दुर्गेषु—गिरिदुर्ग, जलदुर्ग, धनुर्दुर्ग—अस्ति। तस्य व्यासार्धं योजनस्य, तत्राष्टमांशो दीर्घे योज्यते। तद्वृन्ताकारं, छिन्नकर्णं वा रूपं तस्य। दिव्यं चतुर्भुजं नगरं तैः निर्मितम्, यत् स्तुत्यं च। तत्र मध्ये अल्पं, निर्हरण्यम् इति पुण्यं स्मर्यते। नगरस्य व्यासार्धं 'खेठ' इति, तदूर्ध्वं 'पान' इति। परमसीमा द्वौ क्रोशौ, क्षेत्रसीमा चत्वारि धनुषः। ग्राममार्गः विंशतिधनुषः, सीमामार्गः दशधनुषः। तत्र पुरुषाश्वरत्नगजाः निर्बाधेन गच्छन्ति। तिस्रः मुख्यपथाः, पार्श्वपथाः, द्वौ उपमार्गौ च। सहनपथः षट्षष्टिः, पादचारीपथः अपि तथैव। एतेषां स्थापने कृतम्, ततः पुनः गृहशालाप्रासादादीनि निर्मितानि। एवं निर्माणारम्भे सततं विचिन्त्य विन्यस्य च तैः कृतम्। अनन्तरं अन्येऽपि अग्रे गच्छन्ति, तथैव परेऽपि तिर्यग्गमनं कृतवन्तः। येन शाखाः निर्मिताः, ताः 'शाखा' इति प्रसिद्धाः। ताः 'शालाः' इति स्मृताः, तेषां स्वरूपं 'शालत्वम्' इति। अतः गृहशालाप्रासादाः तैः एवं नाम्ना निर्दिष्टाः। यदा मधुना सह कल्पवृक्षाः विनष्टाः तदा, तदा त्रेतायुगस्य आरम्भे तेषां शालानां सिद्धिः अभवत्। अत्र वर्षाजलं भूमौ प्रविष्टं च, अन्यत्र न्यूनं जलं भूमौ पतितं च, तस्मात् पुष्पमूलफलयुक्ताः ओषधयः उत्पन्नाः। तथा ऋतुषु पुष्पफलवन्तः वृक्षाश्च झाडयश्च जाताः। त्रेतायुगस्य आरम्भे जनाः ताभ्यां औषधिभिः जीवितवन्तः।