शरधातोः विविधानि अर्थानि विख्यातानि भवन्ति, तस्य विभागेन। यदा सहस्रयुगपर्यन्ते ब्रह्मणः दिवसोऽवसानं प्राप्नोति, तदा जलराशौ, पृथिव्याः उपरि वह्नेर् विनष्टे, सर्वं जगत् तेन ब्रह्मणा महापुरुषेण अधिष्ठितम्। तदा एकस्मिन्नेव सागरे, यदा चलस्थावरं सर्वं विनष्टं भवति, तत्र नारायणस्य सम्बन्धे श्लोकमिमं पठन्ति मुनयः। तत्र सर्वं पूर्यमाणं सति, स नारायण इति कथ्यते। स सहस्रबाहुः आद्यः प्रजापतिः, त्रैविद्यात्मकः पुरुषः एवम् उच्यते। स हिरण्यगर्भः महात्मा पुरुषः मनसः परतः उदेति। कल्पान्ते, यदा तमोवृद्धिः जायते, कालः परमो भूत्वा पुनः सर्वं ग्रसति। स त्रिधा आत्मानं विभज्य, त्रिषु लोकेषु प्रवर्तते। तदा एकस्मिन्नेव सागरे, यदा चलस्थावरं सर्वं विनष्टं भवति, तदा ब्रह्मा नारायणसंज्ञकः स्वयमेव प्रकाशते। महर्लोके मुनयः तमेकं कालं शयानं पश्यन्ति। तदा तैः महात्मभिः प्रवृत्ते, महत्तत्त्वसम्बद्धः परः धर्मः सञ्चालितः। स्थैर्यगुणात् महतः महर्षयः उत्पन्नाः। सप्त ऋषयः, ये पूर्वकल्पे महर्षयः सत्त्वादयः अभवन्, ते एव। तस्मिन्काले, ते महर्षयः उत्पन्नाः सन् कालं शयानं अपश्यन्। यतः ब्रह्मा संकल्पेन सृजति, तस्मात् स कल्पः इति कथ्यते। प्रकटं च अप्रकटं च, हे महादेव, सर्वं जगत् तस्यैव। तयोः मध्ये, पूर्वं कश्चन भावः आसीत्। अद्य तं कल्पं स्पष्टं कथयिष्यामि, शृणु ध्यानपूर्वकम्। रात्र्यवसानसमये ब्रह्मा सृष्ट्यर्थं प्रवर्तते। तस्मिन् तमसि सागरे, यदा चलस्थावरं सर्वं विनष्टं भवति, तदा विभागेन वा तत्त्वानि केवलं सत्त्वमात्रं वा शेषं भवति। तदा कामेन बलवता च प्रेरितः सः स्वचिन्तया एव प्रवर्तते। तदा स जलमध्ये पृथिवीं विदित्वा, देवः तदकर्म चक्रे, यथा पूर्वकल्पेषु स्मृतम्। स जलच्छन्नां पृथिवीं इच्छन्, स प्रजापतिः, सागरस्थाः अपि सागरगाः, नद्याः अपि नदीगताः। सृष्टिपूर्वं, यदा सर्वं प्रलयाग्निना दग्धं आसीत्, तदा ये पर्वतवायुसंयोगात् तस्मिन्सागरे आसन्, ते सर्वे। यतः ते पृथिव्याः सह गच्छन्ति, पर्वताः अचलाः इति मुनिभिः कथ्यन्ते। तदा भगवतः पृथिवीं जलात् उद्धृत्य, सर्वतः शिलाभिः विषमस्थानानि समीकृत्य पर्वतान् निर्ममे। एवमेव प्रत्येकदिगन्ते पर्वताः स्थिताः। सप्त द्वीपाः सप्त सागराः च परस्परं परिवेष्टयन्ति। चत्वारः लोकाः भूश्चन्द्रसूर्यग्रहैः सह तिष्ठन्ति। अस्मिन्कल्पे ब्रह्मणा स्थावरदेवान् सृष्टवान्। स स्वर्गं, दिशः, सागरान्, सर्वानद्यः, पर्वतान् च ससर्ज।