स्वायम्भुवस्य काले सृष्ट्यर्थं ते समागताः। तदा महान् देवस्य यज्ञः प्रवृत्तः, यत्र वारुण्याकारधारी देवता विराजमानाः। तस्मिन्नन्तरे दीर्घे यज्ञे ऋषयः समुत्पन्नाः, इति द्वितीयं सृष्टिक्रमं श्रुतवन्तः स्म। अत्र्यादयः वसिष्ठश्च—एते ब्रह्मणः पुत्राः अष्टौ अभवन्। सर्वे यज्ञाङ्गानि च देहवान् वषट्कारश्च तत्र समुत्पन्नाः। एवं ऋग्वेदः स्वक्रमेण शोभितः समुत्पद्यते स्म। स यज्ञार्थं प्रतिष्ठितः, मन्त्रैः सूक्तैः ब्राह्मणैः च युक्तः। तत्र विश्वावसु-प्रमुखैः गन्धर्वैः सह सः समागतः। अङ्गिरसः सन्ततिभिः सह संयोगेन सः द्विदेहः द्विशिरा च अभवत्। वषट्कारः तस्य आधारः, नियम-विमोक्षणकर्माणि च तत्र सन्निहितानि। देव्या: पत्न्यः मातरश्च—एतानि सुरूपाणि वारुण्याभासानि रूपाणि धारयन्ति स्म। ब्रह्मर्षिभ्यः नियोजितार्थेन नियमानुसारं न संशयः। तदा पितामहः विधिवत् मन्त्रैः हविः प्रवाहितवान्। तस्य तेजः प्रभया मध्ये लोकेषु अग्निस्वरूपः कश्चन उत्पन्नः। सः स्वं वीर्यं घृतपात्रे स्थाप्य, तत्रैव हविर्दत्तवान्। तेजस्विनः, साकाराः, स्वशक्तियुक्ताः, स्वगुणसम्पन्नाश्च ते अभवन्। हिरण्यगर्भः तं ज्वलन्तं तेजः दृष्ट्वा तस्य भेदनं निष्क्रमणं च अवलोकयत्। तदा महादेवोऽपि उत्पन्नः, ब्रह्माणं दृष्ट्वा वाक्यमुवाच। सः प्रथमं ज्ञातवान्—"एष देवः मम पुत्रो भवतु" इति। ततः महादेवः भृगुम् आत्मनः पुत्ररूपे नियुक्तवान्। अनन्तरं द्वितीयं शुक्रं भगवता अग्निशेषे समर्पितम्। तस्य जन्मदर्शनात् अग्निः ब्रह्माणं संबोधितवान्। ब्रह्मणा उक्ते सृष्टिकर्त्रा, स सत्ताम् आदाय प्रत्युवाच—"एवं भवतु" इति। एवं शुक्रे षड्वारं पुनः ब्रह्मणा लोकसृष्टिकर्त्रा कृतम्। तत्र प्रथमं मरीचिः मरीचिभ्यः उत्पन्नः। "अहं तृतीयः" इति अत्रिः, तस्मात् सः अत्रिरिति संज्ञां प्राप्तवान्। लोलितकेशात् जातः सः पुलहः स्मृतः। यं ब्रह्मविदः वदन्ति, सः वसिष्ठः इति प्रसिद्धः। येन जगतः सन्ततिः वृद्धिं प्राप्तवती, एते सन्तानकर्तारः। अन्ये अपि पितरः इति प्रसिद्धाः, तेऽपि एते महर्षयः। सप्त गणा अपराजिताः सप्तसु लोकेषु प्रसिद्धाः। पौलस्त्याः, पौलहाः, वसिष्ठाश्च इति एते ख्याताः। एते संक्षेपेण ज्ञाताः; त्रयः अन्येऽपि गणा भवन्ति। तेषु यमो देवः यमैः निर्मलः तेषां राजा अभवत्। कश्यपः, कर्दमः, शेषः, विक्रान्तः, सुष्रवाः च। प्रचेतसः, ऋष्टनेमिः, बहुलः प्रजापतिः च। वालखिल्याः महातपस्विनः, दिव्यर्षिभिः सह, कुशकूपेभ्यः जाताः। अन्ये ब्रह्मर्षिगणेषु श्रेष्ठाः भस्मात् उत्पन्नाः। द्वौ नष्टौ, किन्तु अश्विनौ स्वसौन्दर्येन प्रसिद्धौ जातौ।