करूषः पृषध्रः पांशुश्च नवमः स्मृताः। एवं ते कथिताः, एषु सप्तमः परिगण्यते। किं विस्तरेण क्रमेणोत्तरं वक्ष्यामि? अधुना तृतीयं भागं विस्तरेणोपक्रमिष्ये। ब्राह्मणाः, शृणुत, संक्षेपेण भागमिमं पठामि। द्विजाः, सृष्टिं विस्तारतः क्रमतश्च शृणुत। महता देवसंघेन, ऋषिभिः, दानवैः सह, मनुष्यैः, पशुभिः, पक्षिभिः, स्थावरैश्च सह, विवस्वतः प्रणम्य वैवस्वतस्य सृष्टिं वक्ष्यामि। पूर्वे स्वायम्भुवे मन्वन्तरे सप्त महर्षयः आसन्। तत्र दक्षभृग्वादिसुताश्च बलवन्तो महर्षयः पुनः सप्त मानसान् ऋषीन् जनयामासुः। तैः महात्मभिः प्रजासृजद्भिः संतानाः उत्पादिताः। येषां शुद्धज्ञानकर्मणां जन्म वक्ष्यामि। पुनः जगदिदं ग्रहतारकाभिः शोभितं पूरितम्। त एव पुत्रत्वेन परिगण्यन्ते; तद्वद, श्रेष्ठसत्त्व। अन्यं मन्वन्तरं प्राप्य पुनरपि वैवस्वतमागतं। मनुष्यलोके ये पुनःपुनर्जायन्ते, ते तत्र सन्ति। एते हि महात्मानः वरुणप्रवर्तिते महायज्ञे प्रसिद्धाः। सर्वे ते प्रजापतेः सन्तानाः; तदस्तु नः श्रेयः। ते स्वायम्भुवे काले सृष्ट्यर्थं समुपस्थिताः। देवस्य महायज्ञे वारुणीं तनुमास्थाय, तत्र दीर्घे यज्ञे ऋषयः समुत्पन्नाः; इति द्वितीयं सृष्टिं श्रुतवन्तः स्म। अत्रिः च वसिष्ठश्च—एते ब्रह्मणः पुत्राः अष्टौ। सर्वे यज्ञाङ्गानि च मूर्तो वषट्कारः अपि च। ऋग्वेदः स्वक्रमेण शोभितः समुत्पन्नः। स यज्ञार्थं स्थापितः, सूक्तैः ब्राह्मणैः मन्त्रैश्च युक्तः। तत्र गन्धर्वैः विश्वावसु-प्रमुखैः सह सः आसीत्। अङ्गिरसः सन्ततिभिः सह संयोगात् स द्वैमुखद्विदेहः जातः। वषट्कारः आधारः, संयमविमोचनकर्माणि अपि। देव्या, पत्न्यः, मातरश्च, सवरुणरूपधारिण्यः सुरूपाख्याः आसीन्। ब्रह्मर्षिणां नियोगेनार्थस्य, न संशयः। प्रजापतिः नियतविधिना मन्त्रैः हविर्धारया यजनं चकार। तस्य तेजसः प्रभवात् लोकेषु अग्निसदृशः कश्चित् सत्त्वः जातः। स्वं बीजं साज्यपात्रे स्थाप्य, स एव होमं चकार। तेजस्विनः साकाराः, स्वशक्तिगुणसम्पन्नाः च आसन्। हिरण्यगर्भः तां ज्वलन्तीं दृष्ट्वा विदारित्य निर्गतः। महादेवः अपि उत्पन्नः, ब्रह्माणं दृष्ट्वा वाक्यमुवाच। स प्रथमं ज्ञातवान्—‘एषः मे देवः पुत्रः भवतु’ इति।