त्रिकालः—अतीतः, वर्तमानः, भविष्यांश्च—यस्य कारणं स्यात्, तस्य प्रभावात् देवेषु प्रमुखाः, इन्द्राः, गुणवन्तः च तत्रैव दृश्यन्ते। यज्ञाः, गन्धर्वाः, राक्षसाः, पिशाचाः, मनुष्याः चापि तस्मिन्नेव प्रवर्तन्ते। देवेषु ये इन्द्राः, आचार्याः, अधिपाः, राजानः, पितरश्च, ते सर्वे त एव सन्ति इति निश्चितम्। एवं देवेषु ये इन्द्राः, तेषां सामान्यलक्षणं निरूपितम्। तत्र गाधिजः, प्राज्ञः कौशिकः, महातपस्वी विश्वामित्रः, बृहस्पतेः पुत्रः ख्यातिमान् भरद्वाजः, स्वायम्भुवः, पुण्यात्मा अत्रिः, ब्रह्मकोशः च पञ्चमः। वत्सरः, कश्यपः—एते सप्त धर्मिष्ठैः पूज्यन्ते। इक्ष्वाकुः, नृगः, धृष्टः, शर्यातिः, करूषः, पृषध्रः, पांशुः नवमः—एवं ते स्मृताः। एवं ते सर्वे कीर्तिताः, अयं तेषां सप्तमः इति। किं पुनः विस्तारतः क्रमशः कथयामि? अधुना तृतीयं भागं सम्यग् आरभे, तस्योपोद्घातं सहित्य विस्तरेण प्रवक्ष्यामि। ब्राह्मणाः, शृणुत, संक्षेपेण भागं पठामि। द्विजाः, सृष्टिं विस्तारतः क्रमशः शृणुत। सर्वैः देवगणैः, ऋषिभिः, दानवैः सह, मनुष्यैः, पशुभिः, पक्षिभिः, स्थावरैः चापि, वैवस्वतस्य सृष्टिं विवस्वतः प्रणम्य प्रवक्ष्यामि। पूर्वे स्वायम्भुवे मन्वन्तरे सप्त महर्षयः आसन्। तत्र दक्षभृग्वादयः महर्षयः अपि बभूवुः। पुनः सप्त ऋषयः जाताः, सप्त मनसः उत्पन्नाः। तैः महात्मभिः प्रजासृष्टिकारिभिः प्रजाः उत्पादिताः। येषां ज्ञानकर्माणि शुद्धानि, तेषां उत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि। सर्वं जगत् पुनः तैः ग्रह-नक्षत्रैः भूषितं पूरितम्। त एव तेषां पुत्रा इति मन्यन्ते, तद् वदस्व, श्रेष्ठसत्त्व। अन्यस्मिन् मन्वन्तरे प्राप्ते, पुनरपि वैवस्वतम्। मनुष्यलोके ये एकवारं प्रतिनिवर्तन्ते, ते एव पुनर्जायन्ते। एते हि विशुद्धाः, महायज्ञे यत् वरुणेन प्रवर्तितम्, सर्वे पितामहस्य अपत्यं, तद् नः कल्याणं भूयात्। स्वायम्भुवे काले सृष्ट्यर्थं आगताः। देवस्य महायज्ञे वारुण्याः रूपधारिण्याः, तस्मिन दीर्घे यज्ञे ऋषयः सम्प्रसूताः, इति द्वितीयं सृष्टिं श्रुतवन्तः स्म। अत्रिः, वसिष्ठः च—एते अष्टौ ब्रह्मणः पुत्राः। सर्वे यज्ञाङ्गानि, साकारः वषट्कारः च, ऋग्वेदः च स्वविन्यासेन समुत्पन्नः। यज्ञार्थं प्रतिष्ठापितः, सूक्तैः, ब्राह्मणैः, मन्त्रैः च समन्वितः। तत्र गन्धर्वैः, विश्वावसु-आदिभिः सहितः आसीत्। अङ्गिरसः अपत्यानां संयोगेन द्विविधः द्विशिराः जातः। वषट्कारः तस्य आधारः, यथैव निग्रह-विग्रहारम्भकर्माणि च।