पुरातने काले यक्षैः राक्षसैः गन्धर्वैः अप्सरभिश्च यथावत्, तेषां विशेषपात्राणि, दुहित्रः, एव च दुग्धं यथावत्संस्थितानि आसन्। यथा प्राचीना महर्षयः सर्वाणि दुग्धरूपाणि यथाक्रमं विचिन्वन्ति स्म, तथा अस्य कारणं वदस्वेति पृष्टम्। ततः उवाच—एकचित्तः भव, द्विजश्रेष्ठ, श्रुत्वा सम्यक् अवधानपूर्वकं। अयं मार्गः, ब्रह्मन्, अकृतव्रताय कदापि न वक्तव्यः। एष रहस्यम् ऋषिभिः उक्तम्; अनसूयवे श्रोतव्यम्। ब्राह्मणान् प्रणम्य, कृतं वा अकृतं वा न शोचति। अत्रेः वंशे प्रजापतिः अङ्गः नाम जातः। स प्रजापतिः मृत्यु: कन्यायाः सुनीथायाः पुत्रः आसीत्। स धर्मं परिपूर्णं कृत्वा, अनन्तरं लोकेषु कामं प्रति प्रवृत्तः। स वेदशास्त्रानतिक्रम्य अधर्मे प्रवृत्तः। तदा महायज्ञेषु देवाः सोमपानं न कृतवन्तः। तत्र महती प्रतिज्ञा आसीत्, यदा विनाशः संनिहितः। 'मम कृते यज्ञाः कर्तव्याः, मम एव हविर्यजनं' इति निर्दिष्टम्। तदा सर्वे महर्षयः, मरीचिप्रमुखाः, एवमूचुः—'मा अधर्मं आचर; अयम् न सनातनधर्मः।' 'जनान् रक्षिष्यामि' इति पूर्वं प्रतिज्ञा ते आसीत्। वैनः दुष्टचित्तः सन्, जानन् अपि हसित्वा, एवमुवाच—'मम शक्त्या, तपसा, सत्येन च, कः मम तुल्यः पृथिव्याम्?' सर्वलोकानां कारणं, विशेषतः धर्मस्य विधानस्य। मया सृष्टिः वा विनाशः वा क्रियते, अत्र चिन्तनस्य आवश्यकता नास्ति। तदा वैनं निग्रहीतुं महर्षयः कोपिताः। ते रोषात् वामहस्तं मन्थित्वा, अतीव नीलः, लघुः च नरः उत्पन्नः। तं सन्तप्तं मोहग्रस्तं दृष्ट्वा ऊचुः—'निषीद।' वैनस्य मलात् स मत्स्यजीविनः उत्पादयामास। ये वैनस्य मलसम्भूताः, ते अधर्मनिष्ठाः इति विद्धि। ते पुनः, समिधः इव कोपेन मन्थित्वा, वामहस्तात् अन्यं मन्थयन्तः, पृथि: करात् जातः, तेन सः पृथु इति ख्यातः। स आद्यं धनुः आजगवम् आदाय, यः महता शब्देन निनदितम्। तदा सर्वे प्राणिनः तस्य जन्मनि प्रमुदिताः। एकः राजर्षिः उदतिष्ठत्, उत्तमपुत्रसम्पन्नः। नद्यः समुद्राश्च तस्मै नानाविधानि रत्नानि अजनयन्। भगवतः पितामहस्य, अङ्गिरसां देवैः च सह, समागत्य वैनवं राजानं अभिषेचयन्। एवं पृथुं महराजानं, अङ्गिरसः पुत्रैः, देवानां मध्ये अभिषिक्तवन्तः। यस्य प्रजाः पूर्वं पितरं परित्यज्य, तेन पुनः स्वीकृताः। स यदा समुद्रं प्रति अगच्छत्, आपः तं निरोद्धुम्। भूमिः अपि अप्लाव्यं कृत्वा, केवलं संकल्पमात्रेण अन्नं उत्पादयति स्म।