भगवान् मनुम् प्रति एतत् अधिकारम् उक्तवान्। तस्य अधिकारस्य अतीते, भविष्यति, वर्तमानं च विषये वर्णनं कृतम्। तस्य च अन्यस्य च संक्रमणं विस्तरेण विवक्ष्यामि। यद् यथान्यायम् आप्तव्यं तस्य प्रवृत्त्या अन्तः आगच्छति। सप्तर्षयः, देवाः, पितरः, तथा मनवः—यदा तेषां अधिकारः क्षीणः भवति, तदा स्वस्य अवस्थायाः परिवर्तनं ज्ञात्वा ते चिन्तिताः भवन्ति। यदा तद् मन्वन्तरम् समाप्तम्, तदा तेषां देवताः—ये भविष्ये मन्वन्तरस्य अधिपतयः स्युः—ते जन्म गृह्णन्ति। यदा मन्वन्तरं पूर्णं, तदा कलियुगे अपि तद्वद् वदन्ति। यथा कृतयुगस्य प्रवाहः कलिना पूर्वितः इति विदुषां मतम्। यदा पूर्वं मन्वन्तरम् समाप्तम्, पुनः अग्रम् आरभ्यते, तदा सप्तर्षयः च मनुः यथाकालं प्रतिष्ठिताः भवन्ति। मन्वन्तर-महोत्सवस्य निमित्तं, सततं प्रवाहस्य अर्थं च, यदा युग्मानि उत्पन्नानि, औषधयः च प्रकटिताः, यदा जीविका आरब्धा, धर्मः च संस्थितः, यदा ग्रामेषु नगरेषु च वर्णाश्रमभेदः नास्ति, तदा सप्तर्षयः च मनुः प्रवाहाय प्रतिष्ठिताः। यदा पूर्वे इह विनष्टाः, नूतनाः पुनः पूर्ववत् जाताः। सर्पाः, भूताः, प्रेताः, गन्धर्वाः, यक्षाः, राक्षसाः, सप्तर्षयः, मनुः च—मन्वन्तरारम्भे एव—ब्रह्मचर्यं आचरन्तः ऋषयः सर्वऋणात् विमुक्ताः अभवन्। शतसहस्रवर्षाणि यथाक्रमं धर्मे प्रतिष्ठिताः। आश्रमाणि संस्थाप्य, स्वचित्तं स्वर्गे न्यस्य। पूर्वे देवाः अपि पूर्णतः धर्मे स्थिताः। मन्त्रैः, ते शुद्धमहर्लोकं गच्छन्ति। तत्र, संयमिनः तावत् स्थिताः भवन्ति यावद् भूतानां प्रलयः। यदा त्रिलोक्यां दिव्यस्थानानि रिक्तानि, तेषु स्थानेषु, तपसा युक्ताः पुनः स्थानानि पूरयन्ति। सप्तर्षयः, मनुः, देवाः, पितरः च, तेषां परम्परा अस्मिन् अन्ते अपि न विच्छिद्यते। सर्वेषु मन्वन्तरेषु यावत् भूतप्रलयः। अतीते भविष्यति च एषा घोषणा स्वयम्भुवाः कृताः। एवं परम्पराप्रवाहः भूतप्रलयपर्यन्तं स्थाप्यते। महात्मानः, जनान्ताः च केवलं सत्ययुगे उत्पद्यन्ते। सत्ये तानि नित्यं तिष्ठन्ति, यदा पुनः सृष्टिकाले परिवर्तनं आगच्छति, तदा वैराग्येन इन्द्रियविषयत्यागेन केवलं नारायणं प्रविशन्ति। जीवलोकः क्षणमपि न तिष्ठति, सदा विनाशवृद्ध्याभ्याम् परिवर्तते। तानि वायुसंवाहितानि वस्तूनि दृष्ट्वा, व्यासस्य संक्षिप्तविस्तृतयुक्त्या, दिव्यशक्त्या च, यथायोग्यं चक्राणि देवाधिपैः, सप्तर्षिभिः, पितृभिः, प्रजापतिभिः संयुक्तानि। ये कीर्त्या, तेजसा, यशसा च पूजिताः, तेषां पुण्यं देवाधिपत्यस्य विस्तारः एव।