याज्ञवल्क्यः शाकल्यस्य कामप्रश्नान् यथारूपं तेषां समक्षं वक्तुं समारभत। ततः शाकल्यः सहस्रं प्रश्नान् सर्वथा पूर्णान् प्रपिपेद। विवादे शाकल्यः निर्विवादः आसीत्, तदा याज्ञवल्क्यः तस्य प्रति उत्तरं दत्तवान्। तत्र तु शास्त्रार्थे प्रतिज्ञायां, यः पराजितः भवति तस्य मृत्युः निश्चयः। आत्मनः मुख्यमार्गः वा ध्यानमार्गः वा यत्र, शाकल्यः तदज्ञानात् मृत्युम् प्राप्तवान्। एवं धनकामिनां मध्ये महान् विवादः समुत्पन्नः। याज्ञवल्क्यः, आत्मसंयमी, शिष्यैः परिवृतः स्वं शुद्धं गृहम् अगच्छत्। वेदविज्ञः याज्ञवल्क्यः पञ्च संहितासंहिता रचयामास। खलीयः, सुतपाः, वत्सः, शैशिरेयः पञ्चमः अभवन्। द्विजश्रेष्ठः निरुक्तं चतुर्थं अकरोत्। धीमान्, तबलाकः, गजः—एते ब्राह्मणश्रेष्ठाः अभवन्। तस्य त्रयः शिष्याः महागुणसम्पन्नाः आसन्; तृतीयः आर्जवः, ते तपस्याम् निष्ठाः व्रते दृढाः च आसन्। एवं बहुविधाः संहिताः तैः प्रकाशिताः। सः शुभाः यजुर्वेदस्य षडष्टचत्वारिंशत् संहिताः उदघोषयत्। तेषु एकं त्यक्तवान्—याज्ञवल्क्यः महातपस्वी। तेषु सर्वेषु त्रिविधविभागाः वर्णिताः। उत्तरदेशीयाः, मध्यदेशीयाः, पूर्वदेशीयाः—भिन्नप्रकाराः। मध्यदेशे आसुरिः परम्परायाः प्रवर्तकः स्मृतः। एवं चरकाः द्विजाः संहितायाः व्याख्यातारः कथिताः। किं कृतं, किमर्थं च चरकावस्था स्वीकृताः इति? मेरुशिखरं प्राप्त्वा, ते विचारयामासुः—ब्राह्मणहत्या कर्तव्या इति अस्माभिः निश्चितम्। सप्तरात्रे ते तत्र गच्छन्ति यत्र प्रतिज्ञा कृताः। ततः वैशम्पायनः शिष्यसमूहम् आह्वय्य उक्तवान्—सर्वे भवन्तः यथेष्टं हितवचनानि वदन्तु। स्वतपसा सः तं उद्धर्तुं शक्तिमान्। तेन उक्तं—यद् अधीतं तत् सर्वं मम प्रत्यर्पयत। रक्तदुषितं यद् उच्छारितं, ब्रह्मविदः, तद् सूर्ये ब्रह्म रूपेण उत्पादितम्। सूर्यः तेन तुष्टः ब्रह्मराताय तानि दत्तवान्। ब्राह्मणाः तानि यजुर्वाक्यानि स्वविधिना पठन्ति। ये ब्राह्मणहत्या कृतवन्तः, तेषां आचारात् चरकाः इति स्मृताः। एवं चरकाः वर्णिताः; अधुनाः वाजिनां वृत्तान्तम् शृणु। मध्यन्दिनः वैध्यः अधबुद्धकः च पुत्राः; आवटीः, पुण्ड्रः, वैणोयः, सपाराशरः अपि। यजुर्वेदस्य विविधसंहिताकाराः एकशतएकः ज्ञेयाः। सुमन्तुः स्वपुत्रं पुनः उपदिष्टवान्। सः शीघ्रं सहस्रसंहिताः अधिगतवान्, पुण्यकर्मणि च निपुणः अभवद्।