सत्यश्रीस्य शिष्याः पण्डिताः शास्त्राध्ययननिरताः आसन्। तत्र बाष्कलः भारद्वाजः च शाखानां प्रवर्तकौ अभवताम्। जनकस्य यज्ञे द्विजातयः समागत्य, तेषां विनाशः अभवत्। जनकस्य अश्वमेधयज्ञे विवादः उत्पन्नः। यथावत् सर्वं यथायोग्यं अहं ते कथितवान्, यथा त्वं जानासि। सहस्रशः ऋषयः तत्र बहुधा गृहेषु आगच्छन्। ब्राह्मणानां समवेतान् दृष्ट्वा, कौतूहलम् अभवत्। राजा च मनसि निश्चित्य, निर्णयं कृतवान्। स राजा ऋषिभ्यः ग्रामान् रत्नानि दासीश्च दत्तवान्। यत् धनं आनीतम्, यः तेषु श्रेष्ठः अभवत्—स तत् प्राप्नोति। जनकस्य वचनं श्रुत्वा, वेदानुग्रहयुक्ताः ऋषयः धैर्येण स्थिताः। ते परस्परं वेदज्ञानस्य प्रबलत्वं दर्शयन्तः प्रतिस्पर्धन्ति। "एतत् मम, न तव; अन्यथा वद—किं त्वं गर्वं करोति?" इति वदन्ति। तत्र अन्यः, विद्वान् कविः ब्रह्मपुत्रः, उपस्थितः आसीत्। स ब्रह्मणः अंशात् जातः, मधुरया वाचा वाक्यं उवाच। "गृह्णीष्व एतत्, वत्स; एतत् मम, न संशयः अस्ति। यदि कश्चित् विद्वान् न तुष्टः, स मां शीघ्रं आह्वयतु।" ततः याज्ञवल्क्यः, प्रसन्नचित्तः, स्मितं कुर्वन्, तान् उवाच। "यथाशक्ति वयं वदामः, परस्परं प्रश्नान् पृच्छामः।" सहस्रधा, शुभार्था सूक्ष्मदृष्ट्या प्रादुर्भूता, वाक्यं अभवत्। उत्तमगुणसम्पन्नाः अपि राज्ञः परीक्षकाः आसन्। सर्वे ऋषयः एका पार्श्वे, याज्ञवल्क्यः अन्ये पार्श्वे स्थितः। तदा, प्रत्येकः पृथक् पृष्टः, किन्तु उत्तरं न दत्तम्। याज्ञवल्क्यः "शाकल्य," इति प्रत्यक्षं प्रतिस्पर्धिनं सम्बोध्य उवाच। यज्ञकर्त्रा शर्तिः बद्धा, यथानियमं स्वीकृता। याज्ञवल्क्यः ऋषिसंनिधौ, शिष्यैः सह, वाक्यं उवाच। "त्वं महत् ज्ञानधनं स्वं कर्तुम् इच्छसि।" "ब्रह्मनिष्ठानां बलं ज्ञानसारदर्शनं एव," इति ज्ञातव्यम्। "हे ब्राह्मणाः, येषां धनं कामप्रश्नाः, वयं कामप्रश्नं वदामः।" इति वचनं श्रुत्वा, शाकल्यः कोपात् मूर्च्छितः अभवत्। "यथावत्, यानि कामप्रश्नानि मया स्थापितानि, तानि वद," इति शाकल्यः उवाच। ततः शाकल्यः सहस्राणि प्रश्नानि सर्वतः पप्रच्छ। शाकल्यः विवादरहितः अभवत्, याज्ञवल्क्यः तं प्रत्युवाच। विवादे शर्त्यर्थे, यः पराजितः, तस्य मृत्युर्भवति। "अन्तरात्मनः मुख्यमार्गः वा, ध्यानमार्गः वा," इति प्रश्नः अभवत्। शाकल्यः तद् न अवगम्य, मृत्युं प्राप्नोत्। एवं धनकामिनां मध्ये महान् विवादः अभवत्। याज्ञवल्क्यः शिष्यैः परिवृतः स्वं शुद्धं गृहम् अगच्छत्। वेदविज्ञः पञ्च संहिताः रचयामास। खलीयः, सुतपा, वत्सः, शैशिरेयः पञ्चमः अभवन्।