शृणु, धर्मप्रिय! दिव्यव्यासः द्वैपायनः, विष्णोः नित्यांशः, वेदस्य हितार्थं चतुर्विधान् शिष्यान् स्वीकृतवान्। तेषु पैलः चतुर्थः, लोमहर्षणः पञ्चमः अभवत्। यजुर्वेदस्य व्याख्यातारं वैषम्पायनं कृतवान्, तथा सुमन्तुं श्रेष्ठं मुनिं अथर्ववेदस्य अध्यासितवान्। भगवतः कृपया, स स्वामी मामपि शिष्यत्वेन स्वीकृतवान्। एवं चतुर्विधं ब्राह्मण्यम् उत्पन्नम्, स यज्ञं तदनुसारं विधायितवान्। स सामवेदेन उद्गातारं स्थापयामास, अथर्ववेदेन ब्राह्मणस्य पदम्। जगत्पतिर्महोतृं यजुर्वेदेन नियुक्तवान्, अथर्ववेदेन सर्वकर्माणि सम्पादितवान्। पुराणार्थविज्ञः स प्राचीनः पुराणसंहितां निर्मितवान्। यजुषां यज्ञे प्रयोगात्, तद् यजुर्वेदः इति शास्त्रनिश्चयः। शतगुणबलसम्पन्नः स वेदविद्भिः सह—पैलः ऋचः प्राप्त्वा पुनर्द्विधा विभज्य, एकं इन्द्रप्रमत्ताय, द्वितीयं बाष्कलाय दत्तवान्। शिष्येभ्यः मासमेकं शास्त्रं उपदिशत्, ये सेवायाम् हिते च प्रवृत्ताः। तृतीयं पाराशराय, अन्यं याज्ञवल्क्याय दत्तवान्। मण्डूकं श्रीमान् सौभाग्ययुक्तं उपदिशत्। स महात्मा पुत्रं सत्यश्रवसं धर्मनिष्ठं सत्यप्रियं शिक्षितवान्। सत्यश्रीं महात्मानं सत्यधर्मनिष्ठं च उपदिशत्। सत्यश्रीस्य अनुयायिनः शास्त्राध्ययननिष्ठाः अभवन्। बाष्कलः भारद्वाजः शाखानां प्रवर्तकौ अभवताम्। जनकस्य यज्ञे द्विजातयः समायाताः, तत्र नाशः अभवत्। जनकस्य अश्वमेधयज्ञे विवादः उत्पन्नः। एतत् सर्वं यथावृत्तम् अहं ते कथितवान्। सहस्राणि ऋषीणां तत्र गणशः आगच्छन्। ब्राह्मणसमूहं दृष्ट्वा जिज्ञासा अभवत्। राजा मनसि निश्चित्य निश्चयं कृतवान्। स ऋषीभ्यः ग्रामान् रत्नानि दास्यः च दत्तवान्। यद् धनं आगतम्, यः श्रेष्ठः अभवत्, तस्मै दत्तम्। जनकस्य वाक्यं श्रुत्वा, वेदधैर्ययुक्ताः ऋषयः—ते परस्परं वेदज्ञानं प्रदर्शयन्तः स्पर्धाम् अकुर्वन्। "एतद् मम, न तव; अन्यथा वद—किं गर्वं करोति?" इत्येवमेकः। तत्रान्यः, विद्वान् कविः ब्रह्मपुत्रः, तत्र स्थितः। ब्रह्मांशसम्भूतः स मधुरया वाचा अवदत्—"गृहाण पुत्र; एतद् मम, नात्र संशयः। यदि कश्चिद् विद्वान् न तुष्टः, शीघ्रं मां आह्वयतु।" ततः याज्ञवल्क्यः शान्तः स्मितमिव कृत्वा तान् उवाच—"यथाशक्ति वयं वदामः, परस्परं प्रश्नान् कुर्मः।" सहस्रधा शुभार्थान् सूक्ष्मबुद्ध्याः उत्पन्नान् प्रश्नान् अकुर्वन्। एवं दिव्यकथां संतानधर्मस्य महात्मनः व्यासस्य शिष्याणां वेदविभागस्य, जनकयज्ञस्य च विवादस्य, तुभ्यं निवेदितवान्।