ऋषिणां शक्त्या निर्मितत्वात् तानि मन्त्राणि “मिश्राः” इति कथ्यन्ते। तेषु हि अतीतानागतवर्तमानज्ञानं जातिदुःखनिवृत्तिः च उपदिश्यते। धर्मशास्त्रकर्तारः महात्मानः सर्वत्रैव सन्ति—बृहस्पतिः शुक्रः व्यासः सरस्वतश्च तथा। ये च उत्तरकाले जाताः, ते पूर्वजान् अधिकबुद्धित्वेन अतिक्रामन्ति; तस्मात् तस्मिन्काले वयः न मुनित्वस्य प्रमाणम्। यः अपि अल्पवयाः स्यात्, स चेद् प्रज्ञया विद्यया च बलवाञ्, स एव मुनिरिति प्रतिपद्यते। यत् निश्चितपर्यन्तं स्यात्, तत् पण्डितैः “ऋक्” इति कथ्यते। यत्र चातिशयपर्यन्तः, तत् “यजुः” इति निगद्यते। पञ्चमं “प्रतिहोत्र” इति, षष्ठं “उपद्रव” इति च प्रकीर्तितम्। “पञ्चविन्ध्य” इति ख्यातं, “ह्रीं” इत्यक्षरं, प्रणवस्य तु अपवादः। इच्छाः, विलापः, शोकः च तत्र गण्यन्ते। एषा सर्वविद्याङ्गेषु मन्त्रलक्षणता विधीयते। रूपं, निन्दा, स्तुतिः, अपवादः, तुष्टिः च एवम्। मन्त्रविभागानां चतुर्विंशतिलक्षणानि अहं वर्णयिष्यामि। शापः, प्रतिशापः, प्रश्नः, उत्तरं च तथा; विभागः, आरोपः, आख्यानं, उपसंहारः, विकल्पः च अपि; शोकः—एवं चतुर्विंशतिधा मन्त्राः परिगण्यन्ते। हेतुः, लक्षणम्, निन्दा, स्तुतिः, संशयः, निधिः च; उपमा—एते दश ब्राह्मणविधयः स्मृताः। हेतुः “हन्” धातोः निष्पन्नः, यः परैः प्रतिषिद्धः इति कथ्यते। लक्षणं तु वाक्यार्थनिश्चयः वक्तव्यम्। “शंस्” धातोः “प्र” उपसर्गेण, स्तुतिः पुण्यस्य प्रकाशनम्। एष एव कर्तव्यः—एषा विधिरिति निर्दिश्यते। यः अत्यन्तदूरार्थः, सः “पुराकल्पः” इति कथ्यते। मन्त्रैः, ब्राह्मणैः, कल्पैः, विशुद्धैः विस्तीर्णैः निगमैः च—यथा एषः तथा सः, यथा सः तथा एषः। एवं प्राज्ञैः ब्राह्मणस्य रक्षणं कृतम्। मन्त्रव्यवस्थापना अपि कर्मसु विधिपूर्वकं कृतम्। यः सूत्रं पुनरुक्तिदोषरहितं, सः सूत्रविद्भिः एवम् अभिज्ञायते। कथं पुनः वेदाः विकीर्णाः? इति पृच्छन्ति ते, महाप्रज्ञ। ब्रह्मा मनवे प्रोवाच—“वेदं रक्ष, महाप्रज्ञ।” सर्वे कालदोषात् स्वक्रमेण गुह्यीकृताः। केवलं दशसहस्रांशः कृतयुगे अवशिष्टः इति श्रूयते। वेदविनाशाय कर्माणि वेदैः कर्तव्यानि एव। यदा यज्ञः नश्यति, वेदः अपि नश्यति; ततः सर्वं सर्वथा विनश्यति। श्रीकृष्णेन यः यज्ञः कृतः, सः दशगुणः सर्वकामदः स्मृतः। भगवान् एकपादं वेदं चतुर्धा व्यभजत्। अतः अहं अद्यतनकाले वेदव्यवस्थां भवतां कृते स्थापितवान्। एतत्, उत्तमान्, साक्षात् परोक्षं च, यथावद् ज्ञातव्यमिति मया निगद्यते।