यदा वेदाः अविभक्ताः अनिर्णीताश्च सन्ति, तमसा संवृताः, तदा चेतना च बुद्धिश्च आदौ प्रादुर्भवन्ति। चेतनया प्रवर्तते कर्म, तस्यां प्रवृत्तौ सत्त्वगुणः स्वगुणानुसारं कर्म करोति। विषयविषयिसम्बन्धेन, अर्थार्थित्वेन च, महदादीनि व्यक्तानि क्रमशः सिद्धिं यान्ति। ततो भूतेभ्यः परस्परं भूतेषु भूतविभागाः जायन्ते, यथा अग्निशलाकायाः स्फुलिङ्गाः सहसा निर्गच्छन्ति, तथा एव सर्वे अपि एककाले प्रादुर्भवन्ति। यथा तमसि ज्वलद्भृङ्गः सहसा दृश्यते, एवं तत्रैव स्वशरीरे स महानात्मा स्थितः आसीत्। तस्मात् तमसोऽपि परं महत्त्वं स्वलक्षणेन विविक्तं ज्ञायते। तस्य प्रवृत्तेः बुद्धिः चतुर्विधा अभवत्। सा मानवस्य स्वाभाविका वा अन्यथा वा विज्ञेया। सर्वं क्षेत्रज्ञानं तत्रैव प्रतिष्ठितं, तस्मात् अपि उत्पद्यते। बुद्धिः अपि तत्रैव स्थिताऽस्ति, अतः सा ज्ञानरूपिणी इति निश्चितम्। एवं क्षेत्रज्ञः क्षेत्रज्ञानसम्बद्धः प्रकटितः। स यतः परं पश्यति, तस्मात् तस्य परमदर्शित्वं निश्चितम्। स्वयमेव स्थित्वात्, सः ‘द्रष्टा’ इति अपि उच्यते। महत्त्वं अपि उत्पद्यमानैः परितः स्थितम्, तस्मात् तत् परं स्मृतम्। ये बुद्धेः परं तत्त्वं पश्यन्ति, ते महर्षयः इति कथ्यन्ते। ऋषित्वं प्राप्ताः ते अहंकारं तपश्च जितवन्तः। तेषां ऋषीणां पुत्राः, ऋषिकाः नाम, संयोगसंभावनात् जायन्ते। सप्त ऋषयः तेषां च अपत्यं, ते परतत्त्वदर्शिनः ऋषयः स्मृताः। ते ऋषयः इति कथ्यन्ते, यतः ते ऋतं च तद्विशेषांश्च पश्यन्ति। अव्यक्तात्मा, महदात्मा, अहंकारात्मा च एवम् उच्यन्ते। इदानीं तान् पञ्च ऋषिवंशान् शृणु, ये नामतः प्रसिद्धाः। मनुः, दक्षः, वसिष्ठः, पुलस्त्यः—एते दश ऋषयः। यतः ऋषयः पराः स्मृताः, तस्मात् ते महर्षयः इति कथ्यन्ते। काव्यः, बृहस्पतिः, कश्यपः, व्यवनः अपि, कर्दमः, विश्व्रसः, शक्तिः, वालखिल्याश्च। इदानीं ऋषिपुत्रान् शृणु, ये गर्भात् जाताः। ऋषिदीर्घतमाः, बृहदुक्तः, शरद्वतः, दधीचः, शंशपा, राजा वैश्रवणश्च। एते स्मृताः अधिपाः, ऋषयः, ऋषिकाश्च। भृगुः, काव्यः, प्रचेताः, ऋचीकः स्ववशः, आर्ष्टिषेणः, युद्धाजित्, वीतहव्यः, सुवर्चाः। एते एकोनविंशतिः भृगवः मन्त्रविशारदाः। ऋतवाकः, गर्गः, शिनिः, संकृतिः, युवनाश्वः, पौकुत्स्यः, त्रसद्दस्युः, दस्युमान्, वृषादर्भः, विरूपाश्वः, कण्वः, मुद्गलः, अयास्यः, चक्रवर्ती, वामदेवः च अपि। एवं वेदानाम् अविभागे तमसि संवृते चेतनायाः प्रथमोत्पत्तिः, ततो महदादीनां सृष्टिः, तेषां च ऋषिवंशानां प्रवृत्तिः, ऋषिपुत्राणां च जन्म—एषा श्रीमद्ब्रह्माण्डपुराणे कथिता दिव्या सृष्टिक्रमकथा।