यदा धर्मस्य लक्षणानि विविच्यन्ते, तदा निरन्तरं संयमः ब्रह्मचर्यं च तपः इति कथ्यते। शान्तस्य तु लिङ्गं, यत्रासत्यं न जायते। यः प्रकोपितोऽपि न कोपं गच्छति, स एव दमवाँस्तु परिचीयते। यथायोग्यगुणसम्पन्नेभ्यः दानं दत्तं, तदेव दानस्य चिह्नं भवति। एतेषां मध्ये परमं श्रेयः साधनाय, न्यूनं तु केवलं स्वार्थाय स्यात्। धर्मः, वेदस्मृत्युक्तः, आश्रमवर्णविभागेभ्यः लक्षणं प्राप्नोति। अप्रियेषु द्वेषाभावः, प्रियेषु तुष्टिः च धर्मस्याङ्गानि स्मृतानि। संन्यासः तु कृताकृतकर्मणां परित्यागः उच्यते। यानि भेदाः दृश्यन्ते, तेऽपि जडस्यैव विकाराः। एतानि धर्माङ्गलक्षणानि स्मर्यन्ते। अत्र मम त्वां प्रति मन्वन्तरविधिं वर्णयिष्यामि। प्रत्येकमन्वन्तरे भिन्ना परम्परा स्थापिताः। प्रलयकालेऽपि केवलं शतरुद्रीयं न विनश्यति। द्रव्यस्य स्तुतयः, गुणस्य स्तुतयः, फलस्यापि स्तुतयः सन्ति। सर्वेषु मन्वन्तरेषु, देवाः स्वभावतः प्राप्यन्ते। एवं मन्त्रसमूहानां चतुर्विधमुत्पत्तिः स्यात्। ऋषयः परमं कठिनं तपः समाचरन्ति। असन्तोषात्, भयात्, दुःखात्, सुखात्, शोकाच्च—एवं पञ्चधा। ऋषीणां ऋषित्वस्य लक्षणं तेभ्यः प्रवक्ष्यामि। तस्मात् ऋषीणामुत्पत्तिं तत्र वर्णयिष्यामि। यदा वेदाः अविभक्ताः अव्यक्ताः च तमसि आवृताः, तदा चैतन्यम् बुद्धिश्च आदौ प्रादुरभवताम्। चैतन्येन क्रिया प्रवर्तते। सत्त्वं चैतन्यनियन्त्रितं स्वगुणैः प्रवर्तते। विषयाश्रयः, अर्थार्थसम्बन्धश्च, तेन महदादयः प्रपञ्चाः क्रमशः सिद्ध्यन्ति। भूतैः स्वयमेव भूतविभागाः जायन्ते। यथा अग्निशिखाः शलाकायाः सहसा निष्पतन्ति, तथा एव सर्वे अपि एककाले एवोत्पद्यन्ते। यथा शलभः अन्धकारे सहसा दृश्यते, एवं तत्र महात्मा स्वशरीरे एव स्थितः आसीत्। महत्तत्त्वं तमसः परं, स्वलक्षणेन विशिष्टं विवेच्यते। प्रवृत्तस्य बुद्धिः चतुर्विधा अभवत्। मनुष्याणां तद् स्वाभाविकं वा अन्यथा वा बोध्यम्। यतः क्षेत्रज्ञानं तत्रैव विश्राम्यति, तत्रैवोत्पद्यते। बुद्धिः तत्रैव स्थित्वा ज्ञानरूपा भवति। एवं क्षेत्रज्ञः क्षेत्रज्ञानसंयुक्तः प्रकट्यते। यतः सः परं पश्यति, तेन तस्य परदर्शित्वं सिद्धम्। स्वयमेव स्थितः, तस्मात् 'द्रष्टा' इति च कथ्यते। महत्तत्त्वं उत्पाद्यमानैः आवृतम्, तेन तत् परं स्मृतम्। ये बुद्धेः परं तत्त्वं पश्यन्ति, ते 'महर्षयः' इति कथ्यन्ते। ऋषित्वं प्राप्य, अहंकारं तपश्च जितवन्तः सन्ति।