दानं सत्यं तपो ज्ञानं शीलं स्वाध्यायः यज्ञः तीर्थाटनं दया च—एतानि धर्मस्य मुख्यानि अङ्गानि कीर्त्यन्ते। एतानि हि पूज्यैः, मनुना सप्तर्षिभिश्च सततम् आचर्यन्ते। यत् श्रवणेन ज्ञायते, तद् ‘श्रौत’ इति कथ्यते; यच्च स्मरणेन, तत् ‘स्मार्त’ इति निगद्यते। इदानीं धर्मस्योपाङ्गानि तेषां च लक्षणानि प्रवक्ष्यामि। यथार्थवचनं—एवमेतत् सत्यस्य लक्षणम्। अतीव कठोरं दुःसहं च यत्तपः, तत् तस्य स्वरूपम्। ऋत्विजां हविषां च संयोगः यज्ञः इति निर्दिश्यते। सर्वेषां समत्वदृष्टिः—एषा दया इति कथ्यते। वाचा, मनसा, कर्मणा च सहनं—एषा क्षान्तिरिति स्मृता। परधनस्य ग्रहणाभावः—एषा अलोभता इति गण्यते। यमः ब्रह्मचर्यं च अखण्डितम्—एतत्तपस्याः स्वरूपम्। मिथ्यावचनस्य अनुत्पत्तिः—एषा शमस्य लक्षणम्। कोपनीयः सन् अपि यो न कुप्यति, स निग्रहवान् इति विज्ञायते। गुणवद्भ्यः दानं—एषा दानस्य चिन्हम्। एतेषां मध्ये, यत् परमहिताय, तत् श्रेष्ठम्; यत् स्वार्थाय, तत् अधमम्। वेदेन स्मृत्या च विहितः धर्मः, आश्रमधर्मैः कर्मभिश्च लक्षितः। अप्रियेषु द्वेषाभावः, प्रियेषु च हर्षः—एवं धर्मस्य व्यवहारः। संन्यासः नाम कृताकृतकर्मणाम् परित्यागः। ये भेदाः दृश्यन्ते, ते जडस्यैव विकाराः। एतानि धर्मस्योपाङ्गलक्षणानि स्मृतानि। अत्र ते मन्वन्तरविधिं वर्णयिष्यामि। प्रत्येकमन्वन्तरे भिन्ना परम्परा प्रवर्तते। प्रलये अपि केवलं शतरुद्रीयं न लीयते। द्रव्यस्य स्तुतयः, गुणस्य स्तुतयः, फलस्य च स्तुतयः सन्ति। सर्वेषु मन्वन्तरेषु, देवाः यथासम्भवम् उपजायन्ते। मन्त्रसमूहानां चतुर्विधः उत्पत्तिः एवम्। ऋषयः अतीव घोरं परमं च तपः कुर्वन्ति। असन्तोषः, भयम्, दुःखम्, सुखम्, शोकः—एते पञ्चधा कारणानि। ऋषीणां ऋषित्वलक्षणानि तेभ्यः प्रवक्ष्यामि। तस्मात् ऋषीणाम् उत्पत्तिं तत्र वर्णयिष्यामि। यदा वेदाः अविभक्ताः अनिर्णीताः च तमसि आवृता भवन्ति, तदा चैतन्यं बुद्धिश्च आदौ जायते, चैतन्येन च क्रिया प्रवर्तते। सत्त्वं च चैतन्येन नियन्त्रितं स्वगुणैः प्रवर्तते। विषयविषयिणोः, अर्थार्थित्वस्य च सम्बन्धेन, महदादीनि प्रपञ्चानि क्रमशः सिध्यन्ति। भूतानां विभागाः स्वस्वभूतात् परस्परं जायन्ते। यथा शलाकायाः स्फुलिङ्गाः सहसा निर्गच्छन्ति, तथा एव ते समुत्पद्यन्ते। यथा च तमसि ज्वलनपर्णिका सहसा दृश्यते। स महात्मा स्वशरीरे एव तत्र स्थितः आसीत्। महत् च तमोऽतीतं स्वलक्षणेन विशेष्यते इति।