निशायां ज्वलन्त इव शलभः, प्रलयकालेऽत्र तत्र च प्रकाशते स्म। तदा भूमेः आधारं स्पष्टयन्, अनुमानतः विमूढतां विना तद्विषये विचिन्तयामास। ततः महात्मा स भगवान् स्वचेतसा दिव्यमाकृतिं समकल्पयत्। किंस्वरूपं तु सृष्ट्वा, केन रूपेणाहं जलात् पृथिवीं उद्धरिष्यामि, इति स विचारयामास। तदा सर्वभूतदृश्यं वागात्मकं ब्रह्मरूपं तदाकारयत्। स मेघश्यामलः, गर्जननिनादसदृशः, विद्युत्समप्रभः, वह्निसमदीप्तः, सूर्यतेजस्वी च बभौ। तस्य श्रोणिः विस्तीर्णा, वृषचिह्नैः पूजिता, पृथिव्युद्धरणार्थं स पातालमविशत्। तस्य जिह्वा वह्निरिव, केशा कुशसमाः, शिरो ब्रह्मा, महातपस्वी च सः। पूर्वदिक्प्रदेशरूपं तस्य शरीरं, विविधदीक्षाभिः शोभितम्। स दीक्षारम्भतेजसा दीप्तः, प्रवर्ग्यवलयेन भूषितः। मायया सह भार्यया, पर्वतशृङ्गवत् स्थितः। घृतगन्धिनास्यः, चमसाकृतिमुखः, सामगानरवयुक्तगम्भीरध्वनिः चासीत्। तस्य नखानि प्रायश्चित्तानि, उग्रस्वरूपः, जानुनी पशुरूपे, स एव महायज्ञः। स आन्तरयज्ञध्वनिरूपः, न मांसं न च रक्तं यस्य। स अग्निना आच्छादितां पृथिवीं प्रार्थयन् प्रजापतिमुपससार। पृथिव्यां पर्वतान् पृथक् कृत्वा, स विन्यस्य तत्र तत्र स्थापयामास। ते पर्वताः वह्निना दग्धाः, पृथिव्याम् अत्र तत्र विक्षिप्ताः। यत्र यत्र विन्यस्ताः, तत्र तत्र पर्वताः समुत्पन्नाः। विश्वकर्मा सृष्ट्यादौ पुनः पुनः तान् विभजति। स भूर्लोकाद्याः चतुर्लोकान् पुनः पुनः व्यवस्थितवान्। ततः स्वयम्भूः ब्रह्मा, नानाप्रजानां सृष्टिकामः, सृष्टिं चिन्तयन्, ध्यानेन निश्चित्य तां सृष्टिमुत्पादयामास। तत्र तमः, मोहः, महामोहः, तमिस्रं, अन्धतमिस्रं च प्रववृते। पञ्चविधा सृष्टिः, ध्यानशीलानां गर्वयुक्तानां च, प्रवर्तते। न बहिः प्रकाशः, न च अन्तरात्मनि चेतना, तत्र। तस्मात् गुह्यात्मानः प्राणिनः, प्रधानवृक्षाः इति कथ्यन्ते। तेषां चित्तं अप्रबुद्धम्, तद्वै जन्महेतुं मन्यन्ते। तिर्यग्गमनात् तिर्यक्स्रोताः इति स्मृताः। ये उत्पादयन्ति च गृह्णन्ति च, अज्ञानिनामपि आत्मज्ञानिन इति मन्यन्ते। एकादशेन्द्रियाणि, नवस्वरूपाणि चात्मनः, सर्वेऽपि अन्तः प्रकाशन्ते, बहिः पुनः आच्छाद्यन्ते। तिर्यक्स्रोतसः संयतात्मानः, त्रिविधचेतनासंपन्नाः इति कथ्यन्ते। तादृशीं संकल्पजां सृष्टिं निरीक्ष्य, तृतीयं ऊर्ध्वस्रोतसं सृष्टिं स भगवान् सृष्टवान्। सा चोर्ध्वरेखा, उपरि प्रतिष्ठिता। त एव सुखसमृद्धयः, हर्षयुक्ताः, बहिरन्तश्च आच्छादिताः। तेषां नवस्वरूपाणि प्राज्ञाः, संतुष्टात्मानः इति स्मृताः। ऊर्ध्वस्रोतसं देवानाम् उत्पन्ने, तदा भगवान्, पुनः अन्यां क्रियाशीलां सृष्टिं कर्तुमिच्छामास।