कालेन महता दुःखेन पीड्यमानाः जनाः मांसमूलफलाशनैः जीवितुं यतन्ति। तत्रापि शेषिताः केचन एव अवशिष्टाः, तद्वशात् क्षीणावस्थां प्राप्नुवन्ति। तेषु जनेषु वैराग्यसम्भवात् जिज्ञासा जायते, तस्यां च जिज्ञासायां स्थिते सम्यगवस्थां लभन्ते। ये तु कलेः शेषिताः, ते शमसम्पन्ना भवन्ति। तत्र स भगवान् तेषां चित्तानि निद्रायामिव मद्यपानवत् मोहितानि करोति। यदा स शुद्धः कृतयुगः प्रवर्तते, तदा तत्रैव सिद्धाः अदृश्यरूपेण स्थित्वा विचरन्ति। तत्रैव ये ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राश्च स्मृताः, ते बीजस्यार्थं तिष्ठन्ति। तेषु सप्तर्षयः धर्मं शेषेभ्यः उपदिशन्ति। कृतयुगे तु तैः स्थापितं आचारं जनाः अनुवर्तन्ते। केचन तत्र धर्मस्थापनाय युगान्तेऽपि तिष्ठन्ति। यथा वह्निना दग्धं तृणं ऊष्मणा पुनः जीवति, तथा कृतयुगेषु जनानां मध्ये केचन कलीयाजन्याः उत्पद्यन्ते। एषा परम्परा अविच्छिन्नरूपेण मन्वन्तरान्तं यावत् प्रवहति। प्रतियुगे त्र्यंशेन त्र्यंशेन क्षयमुपयान्ति। द्विजश्रेष्ठ! एवं मया युगसन्ध्याः प्रवृत्तिः वर्णिता। चतुर्षु युगेषु सहस्रगुणितः अयं चक्रक्रमः इति। युगान्ते सर्वेषां प्राणिनां सरलता मन्दां भवति। चतुर्षु युगेषु एषः सङ्ख्या एकसप्ततिः (७१) भवति। यथाऽत्र चतुर्वर्णकाले यद्भवति, तद्वद्भवति। प्रतिसृष्टौ अपि एवं भेदाः समुत्पद्यन्ते। एषा सर्वेषां मन्वन्तराणां प्रवृत्तिलक्षणा। एवं प्रजाजगत् न तिष्ठति, सदा पतनोत्थानरूपेण परिवर्तते। एवं युगधर्माः संक्षेपेण उक्ताः। एका मन्वन्तर्या सर्वाः सन्ध्याः व्याप्यन्ते। येऽपि भविष्यन्ति, तेषां प्रति बुद्धिमन्तः युक्त्या विचिन्तयेयुः। सर्वे च नामरूपसमन्विताः सममूल्याः सन्ति। ऋषयश्च मनवश्च सर्वेऽपि समानार्थिनः स्मृताः। भगवान् सर्वदा युगधर्मान् यथायोग्यं स्थापयति। अहं च युगानां प्रवृत्तिं क्रमशः विस्तारतः वर्णयिष्यामि। असुरी, सर्पिणी, गन्धर्वी, पिशाची, यक्षी, राक्षसी—एताः। पिशाचः, असुरः, गन्धर्वः, यक्षः, राक्षसः, सर्पजः—एते च। एतेषां दिव्यजन्मनाम् ऊर्ध्वशतमष्टषष्टिः अङ्गुलपरिमाणं स्मृतम्। एषा तेषां स्वाभाविकी मितिः। देवासुराणां तु सप्तसप्ततिः अङ्गुलपरिमाणं स्मृतम्। कलेः कालेऽपि देवासुराणां एष एव परिमाणस्मरणम्। स्वाङ्गुलमितः पादात् शिरः पर्यन्तं यः, स सर्वेषु युगेषु अतीतेषु भविष्यत्सु च तिष्ठति। यस्य किञ्चिद् देहस्य पादतलात् शिरस्यान्तं नवतितालपरिमाणं, स गो, अश्व, हस्तिन्, महिषादीनां विविधप्रकाराणां मध्ये परिगण्यते। एवं भगवता युगानां धर्मः, जातीनां स्वरूपं, परिमाणं च क्रमशः प्रतिपादितम्।