यज्ञः पशुभिः, धान्यैः, फलैश्च कर्तव्य इति पुरा निर्दिष्टम्। तत्रैव, यथात्र मन्त्राः देवतानां प्रति महानृषिभिः हिंसायाः अभिप्राययुक्ताः इति कथितम्। अतः तद्वचनं प्रमाणीकृत्य अहं उक्तवान्—तस्मात् त्वं तदवाप्तुमर्हसि। एवं यज्ञः एवमेव प्रवर्त्यः, अन्यथा तव वचनं मिथ्या स्यात् इति। तदनन्तरं, अनिवार्यं तद्वै अवलोक्य, ते मौनं जग्मुः। तदा वसुर्नाम राजा, पूर्वं यः उर्ध्वं विचरन् आसीत्, स अधः गतः। धर्मसंशयान् नुदन् राजा वसुः पतितः। धर्मस्य मार्गः बहुद्वारः, सूक्ष्मः, दूरगः च। स तु स्वायम्भुवस्य मनोः पुत्रं विना, न देवा न ऋषयः प्राप्नुवन्ति स्म। सहस्रकोटयः ऋषयः स्वैः तपोबलैः स्वर्गं प्राप्तवन्तः। ते तपस्विनः उच्छिष्टशाल्यादिभिः, मूलैः, फलैः, शाकैः, जलैश्च जीविकां कुर्वन्तः आसन्। अहिंसा, अलोभः, तपः, भूतानां दया, आत्मनिग्रहः च—एष धर्मस्य दुर्लभः मूलः सनातनः। प्रियव्रतः, उत्तानपादः, ध्रुवः, मेधातिथिः, वसुः, प्राचीनबर्हिः, पर्जन्यः, हविर्धानः, अन्ये च राजर्षयः महाबलाः, येषां कीर्तिः प्रतिष्ठिता—एते सर्वे। विश्वं हि पूर्वं ब्रह्मणा तपसा सृष्टम्। यज्ञः द्रव्यं मन्त्रश्च, तपः उपवासरूपम्। ब्राह्मणकर्म तु त्यागवैराग्याभ्यां प्रकृतिविजयः इति निश्चितम्। एवं ज्ञानारम्भे महद्विवादः अभवत्। तदा धर्मबलपराजितं तं दृष्ट्वा, ऋषयः तुष्टिम् न प्रापुः। ऋषिसभायां निर्गच्छन्त्यां, देवा यज्ञं समापयन्। तस्मात् कालात्, अयं यज्ञः युगैः सह प्रवर्तते स्म। यदा तृतीयायां युगे क्षयमुपगते, द्वापरयुगं प्रविश्यते। तस्मिन् युगे व्यतीते, ते धर्माः नश्यन्ति। वर्णसंकरः, कर्मविपर्यासः च जायते। द्वापरे रजस्तमसि संयुक्तं कर्म प्रसिद्धम्। द्वापरे सति, मोहात्, कलेः आगमे तदपि नश्यति। तस्मिन् युगे, वेदः स्मृतिश्च द्विविधं रूपं धारयतः। साध्यस्य सन्देहात्, धर्मस्य सारः न ज्ञायते। परस्परविरोधैः, तेषां मतानां भ्रमात्, कारणविविध्यात्, फलानां चाप्रतिष्ठायाः, विचित्रशास्त्रसमूहः तैः मतिभेदिभिः निर्मितः। द्वापरयुगे, आयुषः ह्रासात्, धर्मः विखण्डितः। मन्त्रब्राह्मणव्यवस्थया, स्वराक्षरविकल्पेन च, केचिद् सामान्यानि, केचिद् विकृतानि, यत्र मतिभेदः। अन्ये मार्गान् नवान् स्थापयन्ति, केचिद् विरोधं कुर्वन्ति। एक एव आध्वर्यवं परम्परा आसीत्, परं द्विधा जाता। आध्वर्यवकर्मणां विविधविधिभिः, महाव्यामिश्रता जाता। द्वापरे तु, सदा विमिश्रभावेन, मतिभेदिभिः, यज्ञः प्रवर्त्यते।