ते सर्वे मिलित्वा इन्द्रं समुपेत्य पप्रच्छुः—“किम् एष यज्ञविधिः तव?” ततः, देवश्रेष्ठ, इन्द्रस्य यज्ञे पशुवधः दृश्यते स्म। तद् धर्मो नास्ति, अधर्म एव; हिंसा धर्म इति न कथ्यते। विधिविहितेन यज्ञेन, यथावत् धर्मेन, अक्षतव्रतेन, त्रिवर्षपर्यन्तं, अपुष्पणैः सह यज्ञः कर्तव्यः इति प्रतिपादितम्। ततः, विश्वेश्वरः इन्द्रः सत्यम् द्रष्टारः ऋषिभिः सह, यज्ञे किम् चलाचलैः जीवैः यज्ञः कर्तव्यः इति पृष्टवान्। तेषां वचनानि संनिवेश्य, ते इन्द्रस्य निमित्तं वसुं व्योमचारीं पप्रच्छुः—“उत्तानपादवंशज, वद, अस्माकं संशयं विमोचय, प्रभो।” वसुर्वेदशास्त्रस्मरणं कृत्वा यज्ञस्य तत्त्वं अवोचत्—“यज्ञः पशुभिः, धान्यैः, फलैः च कर्तव्यः।” यथा इह, देवताव्यपदेशे मन्त्रेषु, महर्षिभिः हिंसाया अर्थः निर्दिष्टः, तस्मात् प्रमाणेन एव उक्तवान् अहम्; एवं युष्माभिः तत् प्राप्तव्यम्। एवं यज्ञः क्रियते, अन्यथा वचनं मिथ्या स्यात्। तदनन्तरं, अनिवार्यं दृष्ट्वा, ते मौनं जग्मुः। वसुर्व्यः पूर्वं व्योमचारी, अधःचारी अभवत्। धर्मसंशयविमोचनः राजा वसु पतितः। धर्मस्य मार्गः बहुद्वारः, सूक्ष्मः, दूरगामी च। स्वायम्भुवपुत्रः मनुः विना, न देवाः न ऋषयः तम् आप्नुवन्। कोटिकोटि ऋषयः स्वस्य तपसा स्वर्गं प्राप्तवन्तः। शिष्टाशना, मूलफलपाकजलधनाः तपस्विनः। अहिंसा, अलोभः, तपः, भूतदयाः, दमः—एष धर्मस्य दुर्गममूलम्। प्रियव्रत, उत्तानपाद, ध्रुव, मेधातिथि, वसु, प्राजीनबर्हि, पर्जन्य, हविर्धानादयः—एते महाबलः राजर्षयः, यशः प्रतिष्ठितम्। इदं सर्वं विश्वं पूर्वं ब्रह्मणा तपसा सृजितम्। यज्ञः द्रव्यं मन्त्रः च; तपः उपवासरूपम्। ब्राह्मणकार्यं प्रकृतिविजयः त्यागवैराग्येन। एवं ज्ञानारम्भे महाविवादः अभवत्। ततः, धर्मबलात् पराजितं दृष्ट्वा, ऋषयः। ऋषिसभा निर्गता, देवाः यज्ञं सम्पूर्णम्। तस्मात् कालात्, यज्ञः युगानुगतः विकसितः। तृता युगे क्षीणम्, द्वापरं प्रविष्टम्। तस्य युगस्य समाप्तौ, तानि आचाराः नष्टानि। वर्णसङ्करः कर्मविपर्यासः च। द्वापरे रजस्तमसयुक्तं कर्म प्रसिद्धम्। द्वापरे मोहात्, कलौ युगे तद् नष्टम्। तस्मिन्युगे वेदः स्मृतिः द्विविधरूपं धारयति। अनिश्चितप्राप्तेः धर्मस्य सारः न ज्ञायते।