त्रेतायां धर्मरूपाणि यज्ञः दानं तपः सत्यं च कथ्यन्ते स्म। तत्र सीमाव्यवस्थापनार्थं दण्डनियमोऽपि प्रवर्तितः। त्रेतायां चतुर्विधः एक एव वेदः स्मृतः, स एव ज्ञानरूपेण प्रतिष्ठितः। तदा पुत्रैः पौत्रैश्च परिवृताः जनाः स्वकाले प्रायतः क्रमशः मृत्युमुपयान्ति। सन्ध्याकालः तस्य स्वभाव एव, ‘सङ्’ इति नाम्ना स स्थितः। एवं सति, भगवन्, पूर्वस्य स्वायम्भुवस्य कल्पस्य सृष्टिं यथावत् कथय। यदा कालीयुगावसानं समभवत् त्रेतायुगश्च प्रविष्टः, तदा पुनः धर्मव्यवस्था प्रतिष्ठापिताऽभवत्। गार्हस्थ्याश्रमे प्रवृत्ताः पुनरपि तदनुसारिणः अभवन्। आवश्यकद्रव्यसमूहं संहृत्य, कथं तदा यज्ञारम्भः कृतः? कथं च त्रेतायुगादौ यज्ञकर्म प्रतिष्ठितं जातम्? यदा सन्ध्याकालः कृतयुगसहितः अन्तर्हितः, औषधयश्च समुत्पन्नाः, वृष्टिप्रवृत्तिः च अभवत्, तदा वर्णाश्रमव्यवस्था स्थापिता, मन्त्राः च समाहृताः। तस्मिन्नेव काले, इन्द्रः जगद्भोक्ता प्रभुः, यज्ञं समारभत। तस्य महत्यश्वमेधयागे महर्षयः समागताः। ऋत्विजः स्वकर्मसु प्रवृत्ताः, क्रियाः च यथाविधि प्रचलिताः। लघुकर्माणि समाप्य, प्रधानाध्वर्यवः उपस्थिताः। ब्राह्मणैः अग्निहोत्रिणः हविः अग्नौ समर्प्यमाणे, तदा इन्द्रियस्वरूपाः देवाः यज्ञभागिनः अभवन्। ऋत्विजां विधिप्रयुक्ते काले, महर्षयः अध्वर्यवः च चञ्चलाः अभवन्। ते सर्वे इन्द्रं उपेत्य पप्रच्छुः— "किं ते यज्ञविधिः अयं?" तदा, हे देवश्रेष्ठ, तव यज्ञे पशुवधो दृश्यते। एष धर्मो नास्ति, नूनं अधर्म एव; हिंसा धर्म इति न कथ्यते। विधिनिर्दिष्टेन यज्ञेन, अतिक्रमरहितेन धर्मेण, अधिकतमं त्रिवर्षपर्यन्तं, अपुष्पद्रव्यैः सह यज्ञः कर्तव्यः। एवं जगदधीश्वरः इन्द्रः, सत्यदर्शिभिः ऋषिभिः सह, पृष्टः— "किं चलाचलैः द्रव्यैः यज्ञः कर्तव्यः?" तदा तेषां वाक्यानि समारभ्य, इन्द्रस्य कृते व्योमचारी वसुः पृष्टः— "उत्तानपादन्वय, शंस, अस्माकं संशयं विमोचय।" स वेदान् शास्त्रांश्च स्मृत्वा, यज्ञस्य तत्त्वं प्रवक्तुम् आरब्धवान्— "पशुभिः, धान्यैः, फलैः च यज्ञः कर्तव्यः।" यथा देवतानां मन्त्रेषु हिंसायाः संकेतः महर्षिभिः निर्दिष्टः, तस्मात् प्रमाणात् मया उक्तम्; एवं भवद्भिः अपि तदनुसर्तव्यम्। एवं यज्ञः प्रवर्त्यः; अन्यथा वचनं मिथ्या स्यात्। एवं अनिवार्यं दृष्ट्वा, ते मौनिनः अभवन्। यः वसुः पूर्वं व्योम्नि विचरन् आसीत्, स अधःस्थितः अभवत्। धर्मसंशयविमोचकः राजा वसुः पतितः। धर्मस्य पन्थाः नानाविधद्वारः, सूक्ष्मः दूरगः च। स्वायम्भुवस्य मनोः पुत्रं विना, न देवाः न ऋषयः तं धर्ममार्गं प्राप्नुवन्। सहस्रकोटयः ऋषयः स्वस्य तपसा दिवं प्राप्तवन्तः।