योगिनां प्रभुः सदा देहान् सृजति विकरोति च। स त्रिविधं गुणात्मकं जगति कार्यं कृत्वा त्रैगुण्यशब्देन कथ्यते। यदा सः स्वपिति, तदा अर्धभागे तिष्ठति; यदा विषयान् भुङ्क्ते, तदा प्रभुः साक्षात् दृश्यते। अत्र हि सर्वव्यापी मुनिः तस्य देहे प्रविष्टवान्, प्रभुः सः। भगवतः परमं पदं प्राप्य सः नागशब्देन कीर्त्यते; नागे च आश्रयं कृत्वा तथैव उच्यते। सर्वज्ञानात् सः सर्वज्ञः, सर्वस्य कारणं सः एव। सः अखिलः स्वयम् आत्मानं त्रिधा विभज्य प्रवर्तते। आदौ हिरण्यगर्भरूपेण सः प्रभुः स्वयम् आविर्भूतः। अतः पुराणेषु हिरण्यगर्भः एवं वर्ण्यते। सः नापि शतमान्वन्तरैः मीयते। केवलं तस्य काले समाप्ते, अन्यः कालः तस्मै जागर्ति। गतानां कल्पानां शेषाः केवलं परे सन्ति। एतेषु वर्तमानः कल्पः प्रथमः प्रवर्तते। सहस्रयुगक्षये, सः नरपतिभिः रक्षितव्यः इति। सर्वं सौम्यवातैः विलीनं जातं, तत्र किञ्चित् अपि न दृश्यते स्म। तदा सर्वव्यापी ब्रह्मा, सहस्राक्षः सहस्रपादश्च, उत्पन्नः। स ब्रह्मा, नारायणशब्देन प्रसिद्धः, अप्सु शयानः आसीत्। अत्र नारायणस्य संबन्धे श्लोकं पठन्ति। तस्मात् तस्यैव मार्गत्वात् नारायणशब्देन स्मर्यते। सः स्वर्णकुम्भात् सृष्टिं कृतवान्, ब्रह्मत्वलक्षणार्थं। सन्ध्यायामिव ज्योतिः पतङ्गः, प्रलयकाले सर्वत्र दृश्यते स्म। अनुमानतः, पृथिव्याः आधारं विप्रलम्भं विना ज्ञातवान्। तदा महात्मा सः, मनसा दिव्यं रूपं चिन्तितवान्। किंरूपं कृत्वा, सृष्ट्वा, अहं पृथिवीं जलात् उद्धरिष्यामि इति चिन्तितवान्। सर्वभूतदृश्यम्, वाङ्मयं, ब्रह्मशब्देन प्रसिद्धं रूपं तेन दर्शितम्। तस्य रूपं श्याममेघसदृशं, गर्जितनिनादवत् आसीत्। स विद्युत्समः, अग्निसमः, सूर्यतेजसा दीप्तिमान् आसीत्। तस्य विस्तीर्णं च सुस्पष्टं च श्रोणिप्रदेशं, वृषलक्षणैः पूजितम्। पृथिवीं उद्धर्तुं हेतोः, सः अधस्तात् अधोलोकं प्रविष्टवान्। तस्य जिह्वा अग्निः, केशा दर्भाः, शीर्षं ब्रह्मैव, महातपस्वी च आसीत्। तस्य शरीरं पूर्वदिक्प्रदेशस्य, दीप्तिमान्, नानादिक्षासंस्कारैः भूषितम्। सः दीक्षाज्योतिष्मान्, प्रवर्ग्यवलयेन भूषितः। मायया सह भार्यया, पर्वतशिखरसमः तिष्ठन् आसीत्। सः घृतगन्धिः, मुखं चमसाकारम्, सामगीतिनिनादयुक्तं वाक्चकार। तस्य नखानि प्रायश्चित्तानि, भीषणः, जानुनी पशुभूतौ, स एव महायज्ञः। सः अन्तर्याज्ञध्वनिः, न च मांसरक्तयुक्तः। सः अग्निना आच्छन्नां पृथिवीं इच्छन्, प्रजापतिम् उपसृतवान्। पृथिव्यां पर्वतान् पृथक् कृत्वा, तान् सुव्यवस्थितवान्। ये पर्वताः अग्निना दग्धाः, ते सर्वत्र पृथिव्यां विक्षिप्ताः। यत्र यत्र ते स्थापिता, तत्र तत्र पर्वतः अभवत्।