शृणु, धर्मज्ञ! धर्मशास्त्रेषु यथोक्तं कालविभागस्य रहस्यं प्रवदामि। नवतिं वर्षाण्यन्यानि ध्रुवस्य संवत्सरः स्मृतः। शतं वर्षाणि दैवसंवत्सरः विज्ञेयः। त्रिणि नियुतानि मानववर्षाणि सन्ति, इति गणनाप्रवीणाः प्राहुः। सहस्रं दैववर्षाणि विद्वांसः निर्दिशन्ति। युगसंख्याया गणना दैवमानात् प्रतिष्ठिता। कृतत्रेताद्वापरकल्याख्यानि चत्वारि विभागाः सन्ति। द्वापरकलियुगयोः अपि युगत्वं निर्दिष्टम्। तत्र प्रतियुगं संधिः, संध्यांशः, संध्यासमयश्च निश्चितः। त एव सहस्रशतसंख्यया क्रमशः प्रवर्तन्ते। त्रिशतद्विशतसंख्ये संध्ये, तयोः संध्यांशश्च तद्रूपः। तत्र शतसंख्ये संधिः, संध्यांशश्च संध्यासमः। कृतत्रेताद्वापरकल्याख्यानि पुनः चत्वारि विभागाः। अद्य कृतयुगस्य वर्षाणि वक्ष्यामि, शृणुष्व। चत्वारिंशत्सहस्राणि, तद्वत् अन्यानि, कृतयुगस्य संवत्सरः। अष्टाशीतिसहस्राणि तु त्रेतायुगस्य कालः। द्विसहस्राणि दश च द्वापरयुगस्य कालः। षट्सहस्राणि दश च कलियुगस्य कालः। षट्सष्टिशतसहस्रगणना युगानां निश्चिताः। चत्वार्यपि युगानां संध्यांशः विंशतिसहस्रं निर्दिष्टम्। कृतत्रेताद्युक्तः कालः मन्वन्तरः इति कथ्यते। त्रिंशत्कोट्यः मानववर्षाणां मन्वन्तरे निर्दिष्टाः। विंशतिसहस्रं कालः, किंचित् अधिकं, न तु न्यूनम्। एवं मन्वन्तरपर्यन्तं युगैः सहितं कालविभागः वर्णितः। अद्य पुनः शेषत्रेतायुगस्य, द्वापरकलियुगयोश्च, वक्ष्यामि। द्वौ युगौ, यथाक्रमे आगतौ, अद्य मया न प्रोक्तौ। त्रेतायुगादौ मनु: सप्तर्षयश्चासन्। तत्र पत्नीसंबन्धः, अग्निहोत्रयागः, ऋग्यजुःसामवेदसंग्रहश्च प्रवर्तितः। परंपरया धर्मप्रवृत्तिः, सदाचारलक्षणानि च संस्थापितानि। सत्येन, ब्रह्मचर्येण, शास्त्राध्ययनेन, तपसा च। आद्यायां त्रेतायुगे सप्तर्षीणां मनोश्च तद्वत्। मन्त्राः तारा इत्यादयः प्रादुर्भूताः। ततः सर्वेषां प्राणिनां विविधसिद्धयः प्रादुर्भूताः। ते मन्त्राः प्रेरणया पुनः प्रकटिताः। सप्तर्षिभिः ते उपदिष्टाः, मनुना परंपराधर्मः प्रकीर्तितः। आयुषः संकोचात्, ते द्वापरयुगेषु प्रवर्तिष्यन्ति। दिव्याः, अनाद्यन्ताः, पूर्वं स्वयम्भुवाऽपि सृष्टाः। वेदविधानानि एकार्थानि सन्ति, युगे युगे भेदं यान्ति। शूद्राः सेवायज्ञान् कुर्वन्ति, द्विजश्रेष्ठाः स्वाध्याययज्ञान्। ते कर्मशीलाः, सुतसम्पन्नाः, धन्याः, सुखिनश्च। शूद्राः वैश्यान् अनुवर्तन्ते, परस्परं समन्विताः। एवं कालधर्मविभागः, युगधर्मप्रवृत्तिश्च शास्त्रानुसारं उपदिष्टा।