मानवाः पितरः मासिकश्राद्धं यथाक्रमं भजन्ति। ये तु स्वधास्वाहायाः वञ्चिताः स्ववर्णधर्मात् पतिताः, तेषां कर्मफलानुसारेण दुःखपूर्णस्थानं प्राप्तम्। तत्र ते आत्मकृत्यान्यनुशोचन्तः याति दुःखस्थानं, क्षुधातृष्णाभ्याम् पीडिताः इह तत्र च विचरन्ति। परान्नकामनया विविधैः क्लेशैः तर्प्यन्ति। शाल्मलीवृक्षे, वैतरण्यां, कुम्भीपाके च, शिलापेषणे च, स्वकर्मणैव निपातिताः सन्ति। अन्यलोकस्थेषु पितृष्वपि, स्वपरिवारनाम्ना सम्बन्धिनः तर्पणं यथानियमं ददति। स्थावरान्ते जन्मनः पतिताः स्वकर्मणः, तेषां योनिषु यत् भोजनं लभ्यते, तत्र तत्र तद्विधे जातौ तद्विधिना योग्याय तद् समये विधिपूर्वकं दत्तम्। यथा गवां मध्ये वियुक्तः वत्सः मातरं यथास्वं पश्यति, तथा श्रद्धया मन्त्रयुक्तं पितृभ्यः दत्तं तर्पणं कदापि निष्फलम् न भवति। यो मृतानां आगमनगमनं वेत्ति, स पितृप्राप्तिं श्राद्धेन सह सम्यक् जानाति। कृष्णपक्षः तेषां करेषु, शुक्लपक्षः तेषां रात्रिस्वप्ने, ऋतवः पक्षाः मासाः च पितृभिः सम्यक् स्मृताः। तेषां तुष्टौ श्राद्धकृत्येन तृप्तिः प्राप्यते। एवं पितृणां स्वरूपं पुराणे निश्चितम्। अमृतप्राप्तिः पितृतुष्टिः च वर्णिता। एषा सनातनी सृष्टिः संक्षेपेण कथिता। तां पूर्णतया विवेचनं इच्छता न शक्यते, श्रद्धया ग्राह्या। किं विस्तरेण अनुक्रम्य वर्णनीयम्? अथ श्रोतुम् इच्छामि तेषां उत्पत्तिं स्वरूपं च विस्तारतः। तेषां चतुर्विधं युगं कथयिष्ये; शृणु समाहितः। युगं, युगविभागं, तस्य तस्य धर्मं च। षड्भास्वरयुगं इति प्रसिद्धम्; तद् विस्तारतः वर्णयामि। क्षणमात्रकालः लघुस्वरसमये तुल्यः। त्रिंशत् विभागाः एकं मुहूर्तं योजयन्ति; त्रिंशत् मुहूर्ताः एकं अहोरात्रं कुर्युः। सूर्यः अहोरात्रं मानवमात्रं लोकमात्रं च विभजति। पितृलोके मासः अहः रात्रिः च; तद्विभागः पुनः कथ्यते। त्रिंशत् मानवदिवसाः एकं मासं योजयन्ति; स एव पितृणां मासः। पितृणां वर्षः मानवगणनया ज्ञायते। त्रीणि पितृवर्षाणि अत्र गणनीयानि; तानि एव तेषां वर्षाणि। लोकमात्रेण मानववर्षः स्मृतः। दिव्यलोके वर्षः अहः रात्रिः च; तद्विभागः पुनः कथ्यते। दिव्यलोके अहः रात्रिः पुनः गणनीयौ। शतमानववर्षाणि त्रि दिव्यमासान् समाना इति विद्यात्। दिव्यवर्षः मानवगणनया वर्णितः। त्रिंशत् अन्यवर्षाणि सप्तर्षिवर्षः इति ज्ञेयम्। एवं पितृणां उत्पत्तिः, स्वरूपं, कालविभागः, तर्पणस्य महत्त्वं च, पुराणवाक्येण क्रमशः विस्तारतः उपदिष्टम्।