मार्गः मृतानां न ज्ञायते, न च तेषां पुनरागमनं शक्यते। ये पितरः दिव्याः न सन्ति, ते लौकिकाः पितरः इति कथ्यन्ते। सर्वे ते देवाः एव पितरः, तैः एव देवाः स्तूयन्ते। पितरः, पितामहः, तथा प्रपितामहः—एतेषां यः हविर्नैवेद्यैः यज्ञकर्माणि कुर्वन्ति, ते बर्हिषदः इति प्रसिद्धाः। धर्मसाम्येन हि, द्विजातिभिः उक्तं यत्, ते संयोगं प्राप्नुवन्ति। अन्ते, ये श्रद्धया स्वधर्मे स्थिताः, ते न पतन्ति। श्राद्धेन, ज्ञानतः, सप्तधा दानेन च, तैः दिव्यैः पितृभिः सह सूक्ष्मसोमपानैः सह, स्वकुल्यैः स्वजनेन तेषां कृते यदा हविर्दत्तं भवति, तदा मानवाः पितरः मासिकश्राद्धं भुञ्जते। ये स्वधर्मात् पतिताः, स्वधा-स्वाहा-विहीनाः, ते स्वकृत्यं विलपन्तः याति यातनास्थानं। तत्र ते क्षुधातृषार्ताः इतस्ततः विक्षिप्यन्ते, परान्नकामिनः विविधैः क्लेशैः पीड्यन्ते। शाल्मलीवृक्षे, वैतरण्यां, तथा कुम्भीपाके, अश्मचूर्णने च, स्वकर्मणा पतन्ति। ये अन्येषु लोकेषु वसन्ति, तेषां स्वनामगोत्रेण बन्धवः गच्छन्ति, तत्र पितृलोके वसन्तेभ्यः तैः पिण्डदानं दीयते। पश्चात्, ये स्थावरान्ते जाताः, स्वकर्मणा पतिताः, तेषां यत् यत् अन्नं तेषु योनिषु, तेषु एव जातिषु लभ्यते, तत् सम्यक् काले, पात्रे, विधिना दीयते। यथाऽपि वृषभः विप्रलुप्तेषु गोषु स्वमातरं अन्विष्यति, एवं श्रद्धया मन्त्रेण च पितृभ्यः दीयमानं दानं कदाचन निष्फलं न भवति। यो मृतगतागमनं वेत्ति, स पितृणां श्राद्धेन सह प्राप्तिं जानाति। कृष्णपक्षः तेषां तव हस्ते, शुक्लपक्षः तेषां रात्रौ स्वप्नेषु। पितरः ऋतवः, पक्षाः, मासाः च स्मृताः, परस्परं संबद्धाः। यदा ते तुष्टाः, श्राद्धकृतैः कर्मभिः तृप्तिम् आप्नुवन्ति। एवं पितृणां स्वरूपं पुराणे निर्णीतं, अमृतप्राप्तिः च पितृतृप्तिः च वर्णिता। एषा सनातनी सृष्टिः संक्षेपेण उक्ता; सम्पत्तिकामेन न शक्या सम्पूर्णं वर्णयितुं, विश्वास्यं हि एतत्। किम् अधिकं विस्तारतः क्रमेण वर्णनीयम्? अथ श्रोतुम् इच्छामि तेषां उत्पत्तिं स्वरूपं च विस्तारतः। अहं ते वक्ष्यामि चतुर्विधं तेषां युगं; शृणु समाहितः। युगं, युगविभागांश्च, तेषां च कर्माणि। एषः षड्विमर्शकालः इति विख्यातः; तस्य विस्तारं ते वक्ष्यामि। एकं निमेषकालं लघ्वक्षरसमं विज्ञेयम्। त्रिंशद्भागाः एकं मुहूर्तं कुर्वन्ति; त्रिंशन्मुहूर्ताः एकं अहोरात्रं भवन्ति। सूर्यः अहः रात्रिं च मानवमात्रं लौकिकमात्रं च विभजति।