तयोः मध्ये कदापि क्षणमपि वियोगः नास्ति, तौ परस्परं न कदाचित् त्यजन्ति। अदृष्टेन स्थितात्, सत्-असत्-स्वरूपात्, तस्मात् तिमिरात्मा च अव्यक्तः, क्षेत्रज्ञः, ब्रह्माख्यः उत्पद्यते। स अनुत्तमतेजाः, विद्वान्, अव्यक्तः, प्रकाशकः च अस्ति। अत्र ज्ञानं सर्वोत्तमम्, तथा वैराग्यं अपि, सप्ततिः संख्यायाः। गुणत्रयस्य ऐश्वर्येन, तस्याधीनत्वेन च, सहस्रशीर्षा पुरुषः, स्वयम्भूः, त्रिधा अवस्थायाम् अस्ति। पुरुषावस्थायाम् स्वयम्भूः गुणयुक्तः, सात्त्विकः च भवति। पुरुषावस्थायाम् स उदासीनः, स्वयम्भूः त्र्यवस्थायाम् अस्ति। पुरुषः पद्मनयनः, परमात्मरूपः अस्ति। योगिनां ईश्वरः देहान् सृजति, परिवर्तयति च। जगति त्रिधा प्रवृत्त्या, गुणत्रयात्मकः इति उच्यते। स यदा निद्रायाम्, तदा अर्धभागे अस्ति; यदा विषयान् उपभुङ्क्ते, तदा प्रभुः। अत्र सर्वव्यापी मुनिः, देहे प्रविष्टः, प्रभुः। भगवत्-परमपदात्, स नाग इति कथ्यते; नागे आश्रयणात् अपि। सर्वज्ञानात् सर्वज्ञः, सर्वस्य उत्पत्तेः सर्वात्मा च। त्रिधा आत्मनं विभज्य, पूर्णः स प्रवर्तते। आदौ हिरण्यगर्भः स स्वयम् अभिव्यक्तः, प्रभुः। अतः पुराणेषु हिरण्यगर्भः एवं वर्ण्यते। स न मीयते, शत-मन्वन्तरैः अपि। तस्य कालः यदा समाप्तः, तदा अन्यः कालः जागर्ति। गतानां कल्पानां, केवलं अवशिष्टाः परे भवन्ति। एतेषु, वर्तमानः कल्पः प्रथमः, स एव प्रवर्तमानः। सहस्रयुगपर्यन्ते, तं नरपतिभिः रक्षितव्यं। यदा समस्तं सौम्यवातैः विलीनम्, तदा किंचित् अपि न दृश्यते। ततः सर्वव्यापी ब्रह्मा, सहस्राक्षः, सहस्रपादः, अभवत्। स ब्रह्मा, नारायणाख्यः, तदा जलशयने शयामास। अत्र नारायणं प्रति इयं श्लोकं पाठ्यते। तस्यैव पन्थानः इति कथ्यते, अतः नारायणः स्मृतः। स स्वर्णपात्रात् सृजति, ब्रह्मत्वसंपादनस्य चिह्नरूपेण। रात्रौ जुगुप्सितकः इव, प्रलयकाले, इतस्ततः। अनुमानात्, विपर्ययम् विना, भूमेः आधारं चिन्तयन्। तदा महात्मा, मनसा दिव्यं रूपं कल्पितवान्। किं रूपं सृज्य, अहम् भूमिं जलात् उद्धरिष्यामि? सर्वभूतैः दृश्यं, वाचात्मा, ब्रह्माख्यं रूपम्। मेघश्यामः, गर्जनसदृशः शब्दः। विद्युत् अग्निसदृशः दीप्तिः, सूर्यतेजस्वी च। स्यात् विस्तीर्णं श्रोणिप्रदेशम्, वृषचिह्नैः पूजितम्। भूम्युद्धरणार्थम्, स पाताले प्रविष्टः। तस्य जिह्वा अग्निः, केशाः कुशः, शिरः ब्रह्मा, तपोमयः च।