पूर्णचन्द्ररात्रौ अपराह्णसमये द्वौ एव लवौ ज्ञेयौ। सायंसमये सम्प्राप्ते तदा एव पूर्णचन्द्रकालः परिगण्यते। यदा च युगान्तः समुपस्थितः, तदा क्रमशः अर्धभागः शशिनः अवशिष्यते। यदा तयोः संयोगः भवति, स एव संधिक्षणः इति कथ्यते। स एव तु वषट्कारस्य समयः, यः तत्क्षणमेव विधिपूर्वकं निर्दिष्टः। तदा पूर्णचन्द्ररात्रौ शशिनः कलङ्कः न दृश्यते। यदा चन्द्रसूर्यौ अपराह्णसमये पूर्णौ भवतः, स एव पूर्णिमा इति स्मृतः। अतः प्रथमपूर्णिमा 'अनुमति' इति नाम्ना स्मर्यते। चन्द्रस्य वर्णात् कविभिः सा 'राका' इति कथिता। राका पञ्चदशीरात्रिः, ततः पश्चात् अमावास्या स्मर्यते। यदा चन्द्रसूर्यौ युगपत् स्थितौ, स एव संवत्सरः इति कथ्यते। कुहू, मात्रा, द्व्यक्षरा इति तिस्रः कालाः पवित्रदिवसस्य स्मृताः। अर्धेन दिवा-नक्तेन चन्द्रः सूर्यं प्राप्नोति। द्वौ कालौ संयोगश्च, मध्याह्ने सूर्यः स्थितः। तयोः पृथक्त्वे मध्ये, कक्षयोः मध्ये एव। एषः ऋतुसंभवः, वा तिथिमुखं विज्ञेयम्। अतः अमावास्यादिने सूर्यः गृह्यते। एतेषु विभागेषु अपि आप्यसत्त्वस्य वृद्धिः च ह्रासः च दृश्यते। तदा सूर्यचन्द्रौ स्वयम् प्रकाशयतः। द्वौ लवौ दिवा-नक्तं चन्द्रः सूर्यं स्पृशति। स कालः 'कुहू' इति चटकैः अभिहितः, समाप्तः। शिणिवाल्याः प्रमाणम् अवशिष्टभागः, यदा चन्द्रः क्षीणः। अनुमत्याः चरः शिणिवाल्याः च, कुहू विना। यदा चन्द्रसूर्यौ संयोगे, पूर्णिमयोः मध्ये। कुहू-शिणिवाल्योः कालः सागरमध्ये स्थितः। एवं शुक्लपक्षे रात्रौ तिथिसंधिषु। चन्द्रः पञ्चदशदिनानि यावत् वर्धते, यः पूर्णिमा। अतः पञ्चदश विभागाः चन्द्रस्य, षोडशः तस्यैव। एवं एते दिव्याः पितरः, सोमपाः, सोमवर्धकाः। अधुना अहं तान् पितॄन् वक्ष्यामि, ये मासिकैः हविभिः यज्यन्ते। मृतानां पथः न ज्ञायते, न च तेषां प्रत्यागमनम्। ये पितरः न दिव्याः, ते लौकिकाः पितरः इति परिगण्यन्ते। सर्वे ते देवाः एव पितरः, तैः देवाः स्तूयन्ते। पिता, पितामहः, तथा प्रपितामहः च। ये हवियज्ञैः कर्माणि कुर्वन्ति, ते 'बर्हिषदः' इति विख्याताः। धर्मसम्यक् तु द्विजातिभिः ते संयोगं प्राप्नुवन्ति इति कथ्यते। अन्ते, ये श्रद्धया स्वकर्मसु निष्ठिताः, ते न पतन्ति। श्राद्धेन, ज्ञानस्य च, सप्तधा दानेन च। तैः दिव्यैः पितृभिः, सूक्ष्मसोमयज्ञैः सह। यदा तेषां स्वबन्धुभिः, स्ववंशजैः, हविः दीयते।