अमावास्यायां सुषुम्ना-नाडी यथाक्रमं पुनः पूर्यते। सोमस्य उपभोगात्, सूर्यः एकेन रश्मिना तं शोषयति। शेषे केवलं एके कला स्थायिन्यां, सोमः पुनः पूर्यते। कृष्णाः कलाः क्षीणाः भवन्ति, शुक्लाः तु तं पूरयन्ति। पूर्णिमायां रात्रौ, शुक्लः पूर्णः चक्रः दृश्यते। एवं सोमः, पितृभिः सहितः, वर्षस्य रूपेण स्मर्यते, इड्वत्। अथ अहं पवित्राणां तिथीनां पक्षयोः संधीनां च वक्तुं आरभे। पक्षयोः पवित्राणि तिथीनि शुक्लपक्षे च कृष्णपक्षे च एव। अर्धपक्षस्य पवित्राणि द्वितीयादि तिथ्यः आरभ्य भवन्ति। तस्मात् पवित्रतिथीनां आरम्भे, प्रत्येकस्मिन संधिकाले, प्रथमदिनादारभ्य—पूर्णिमायां रात्रौ केवलं द्वौ लवौ अपराह्णकालः ज्ञेयः। सायं प्राप्ते, तद् पूर्णिमाकालः इति गणितः। युगान्ते उत्पन्ने, यथाक्रमं, अर्धं भागं चन्द्रस्य शेषं भवति। यदा उभे संधि-संयुक्ते, तदा संधिक्षणः इति कथ्यते। तद् एव वषट्कारस्य कालः, यः तत्क्षणमेव विधीयते। पूर्णिमायां रात्रौ, चन्द्रः कल्मषरहितः भवति। यदा चन्द्रः सूर्यः च पूर्णौ अपराह्णे, तद् पूर्णिमा। तस्मात् प्रथमपूर्णिमा अनुमति-नाम्ना स्मर्यते। चन्द्रस्य वर्णात्, कवयः तां राका इति आहुः। राका पञ्चदशमी रात्रिः, ततः अनंतरं अमावास्या स्मर्यते। यदा चन्द्रः सूर्यः च संयुक्तौ, तद् संवत्सरः इति कथ्यते। कुहू, मात्रा, द्व्यक्षरा—एते त्रयः पवित्रतिथीनां कालः स्मर्यन्ते। अर्धदिनरात्रेण, चन्द्रः सूर्यं गच्छति। द्वौ कालौ च संधिः, मध्याह्ने सूर्यः स्थिरः। तयोः पृथक्त्वे मध्ये, तयोः कक्षयोः मध्ये एव। एतत् ऋतौ आरम्भः वा चन्द्रकलायाः मुखम् इति ज्ञेयम्। तस्मात् अमावास्यायां दिवसे सूर्यः गृह्यते। एषु विभागेषु अपि, तयोः आप्य-रूपस्य वृद्धिः क्षयः च अस्ति। तदा सूर्यः चन्द्रः च स्वयं प्रकाशयतः। द्वौ लवौ, चन्द्रः सूर्यं दिवा रात्रौ स्पृशति। कुहू-नाम्ना कालः, कोकिलेन निर्दिष्टः, पूर्णः भवति। सिनीवल्याः मापनं तदा यदा चन्द्रः क्षीयते शेषभागः। अनुमति, चर, सिनीवली—कुहू विना। यदा सूर्यः चन्द्रः च संधौ, पूर्णिमयोः मध्ये। कुहू-सिनीवली-कालः समुद्रस्य मध्ये। एवं शुक्लपक्षे, चन्द्रकलायाः संधिषु रात्रौ। चन्द्रः पञ्चदशमी पर्यन्तं वर्धते, या पूर्णिमा। तस्मात् पञ्चदश विभागाः चन्द्रस्य, षोडशः तस्य। एवं एते दिव्या पितरः, सोमपाः, सोमवर्धकाः। अथ अहं मासिकपिण्डोदक-भागिनः पितरः वक्ष्यामि।