देवाः ये आमन्त्रिताः सन्ति, सोमस्य पुत्राः इति कथ्यन्ते, ये च सोमपानं कुर्वन्ति, त एव स्मरणीयाः। त्रिविधाः समूहाः सन्ति—काव्याः, बार्हिषदाः, अग्निष्वात्ताः। गृहस्थाः ये यज्ञं न कुर्वन्ति, त एव अग्निष्वात्ताः इति कथ्यन्ते, तथा आर्तवाः अपि। तेषां विषये अग्निः संवत्सरः, सूर्यः परिवत्सरः इति अभिहितम्। तेषां विषये रुद्रः वत्सरः, पञ्चवर्षीयानि युगस्वरूपाणि। स्वर्गे सोमपानं कुर्वन्ति ये, प्रतिमासं अमावास्यायां तेषां सोमः प्रवहति, तान् पोषयति। तस्मात् तद् अमृतं सौम्यं मधुरं, मधु च मदीरं च, तद् त्रिंशत्त्रयः सुरभिगन्धिनः देवाः तं वार्यंशं पिबन्ति। सर्वे देवाः पिबन्ति यदा, चन्द्रः क्षीयते। अमावास्यायां सुषुम्ना नाडी यथाक्रमं पूर्यते। सोमपानानन्तरं सूर्यः एकेन रश्मिना तं शोषयति। एकमात्रा शेषे, सोमः पुनः पूर्यते। कृष्णमात्राः क्षीयन्ते, शुक्लमात्राः पूर्यन्ते। पौर्णमास्यां शुक्लः पूर्णः मण्डलः दृश्यते। एवं सोमः पितृभिः सहितः संवत्सरस्वरूपः स्मर्यते, इड्वत्। अधुना अहं पवित्रदिनानि पक्षसन्धीनां च कथयिष्यामि। पक्षयोः पवित्रदिनानि शुक्लकृष्णयोः अपि। पक्षारम्भः द्वितीयदिनात् आरभ्य पवित्रदिनानि सन्ति। तस्मात् पवित्रदिनारम्भे, प्रतिदिनारम्भे, प्रथमदिनात् आरभ्य, पौर्णमास्यां द्वौ लवौ अपराह्णकालः इति ज्ञेयौ। सायं प्राप्ते, तद् पौर्णमास्याः कालः इति गणितः। यदा युगान्तः आगतः, तदा अर्धभागः चन्द्रस्य शेषः। यदा उभयम् एकत्र, तदा संयोगः इति कथ्यते। तद् एव वषट्कारस्य कालः, यः तत्क्षणं विधीयते। तदा पौर्णमास्यां रात्रौ चन्द्रः निर्लिप्तः भवति। यदा चन्द्रसूर्यौ अपराह्णे पूर्णौ, तदा पौर्णमासी। तस्मात् प्रथमपौर्णमासी अनुमति इति स्मर्यते। चन्द्रस्य वर्णनात्, कवयः राका इति कथयन्ति। राका पञ्चदशरात्रः, ततः अनन्तरम् अमावास्या स्मर्यते। यदा चन्द्रसूर्यौ एकत्र, तद् संवत्सरः इति कथ्यते। कुहुः, मात्रा, द्व्यक्षरा इति त्रयः पवित्रदिनकालाः स्मर्यन्ते। अर्धदिनरात्रेण चन्द्रः सूर्यं याति। द्वौ कालौ संयोगः च, मध्याह्ने सूर्यः स्थितः। तयोः भेदमध्ये, तयोः पथयोः मध्ये। तद् ऋतुसंक्रमणारम्भः, वा चन्द्रमासमुखम् इति ज्ञेयम्। तस्मात् अमावास्यादिनं सूर्यः ग्राह्यः। एतेषु विभागेषु अपि तेषां वार्यंशस्य वृद्धिह्रासौ स्तः। ततः सूर्यचन्द्रौ प्रकटेते। द्वौ लवौ, चन्द्रः सूर्यं स्पृशति दिनरात्रयोः।