सर्वे यूयं परमेश्वर्यं प्राप्ताः, तेजसा प्रसिद्धाः अभवन्। एतदुत्तमं सम्मानं ज्ञात्वा, च पाशुपतेः व्रतं प्रियं इति विदित्वा, तत् व्रतं आचरितव्यं। यः आत्मा सर्वपापैः विशुद्धः भवति, स रुद्रस्य लोकं प्राप्नोति। ततः शौनकाद्याः ऋषयः सूतम् अपृच्छन्—“हे सूत! ऐलः पुरूरवाः कथं पितृन् तुष्टाव? ऐलस्य सूर्येण सह संयोगं, च सोमस्य महात्मनः कथं अभवत्? पितृभिः कारणं ह्रासवृद्धी च, पितृयज्ञस्य निश्चितिः अपि कथ्यताम्। ये पितरः काव्याः अग्निष्वात्ताः सौम्याः च सन्ति, तेषां दर्शनं कथय। सर्वं एतत् विस्तरेण वक्ष्यामि, उत्सवान् च यथाक्रमं वर्णयिष्यामि।” अमावास्यायां, एकस्मिन् गृहे एकरात्रं निवसन्, प्रत्येकाम् अमावास्यायाम् मातामहः पितामहः च पूज्यते। सोमः यः प्रवहति, तस्मात् पितृभ्यः तर्पणार्थं सोमं निःस्रजति। दिवि स्थितं पितृपूर्णं सोमं पूजयति। सिनीवालीमितः प्रमाणात् सिनीवालीं पूजयति। तत्र उपविश्य, यथाकालं प्रतीक्षते। दश पञ्च च धाराभिः अमृतमधुना, तेन सौम्येन मधुना यः साक्षात् प्रवहति, राजा इन्द्रः पितृन् अमृतमधुना तुष्टाव। ऋतं यद् उच्यते, स एव अग्निः, स च संवत्सरः इति मन्यते। ऋतवः पक्षाः इति प्रसिद्धाः, पितरः ऋतुसुताः एव। पितामहाः देवाः, पञ्चवर्षाणि ब्रह्मसुताः। ये देवाः आमन्त्रिताः, ते सोमपुत्राः, सोमपानिनः स्मृताः। काव्याः बार्हिषदाः अग्निष्वात्ताः च, त्रिविधाः पितृगणाः। ये गार्हस्थ्याः यज्ञं न कुर्वन्ति, ते अग्निष्वात्ताः, आर्तवाः अपि। तेषां अग्निः संवत्सरः, सूर्यः परिवत्सरः। तेषां रुद्रः वत्सरः, पञ्चवर्षाणि युगस्वरूपाणि। ये दिवि अमावास्यायां मासे मासे अमृतं पिबन्ति, सोमः मासानुगतं प्रवहति, तान् पोषयति। तस्मात् अमृतं सौम्यं मधु च, मदीरं च, तत्तद् अमृतं त्रीणि त्रिंशत् सुगन्धिनः देवाः पिबन्ति। एवं सर्वे देवाः पिबन्ति, चन्द्रमा क्षीयते। अमावास्यायां सुषुम्ना नाडी यथाक्रमं पूर्यते। सोमपानं समाप्ते सूर्यः एकेन रश्मिना तं शोषयति। शेषे एके कलायाम्, सोमः पुनः पूर्यते। कृष्णाः कलाः क्षीयन्ते, शुक्लाः पूर्यन्ते। पूर्णिमायां शुक्लः पूर्णः चन्द्रमण्डलः दृश्यते। एवं सोमः पितृयुक्तः संवत्सरस्वरूपः इडवत् स्मृतः। अधुना पवित्रदिनानि पक्षसंधीनां च कथयिष्यामि। पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः पवित्रदिनानि अपि उच्यन्ते। पक्षस्य पवित्रदिनानि द्वितीयादिवसात् आरभ्य प्रवर्तन्ते। अतः पवित्रदिनस्य आरम्भे, प्रत्येकस्मिन् संधिकाले प्रथमदिवसात् आरभ्य, कर्म आचर्यते।