तदा प्रधानपुरुषौ समन्वितभावेन सह स्थितौ, तयोः स्वभावैक्यं दृश्यते। उभौ परस्परानुगावित्युच्येते, नान्योन्यं नातिक्रामतः, नापि पश्चाद्गच्छतः। यदा सत्त्वगुणः प्रवर्धते, तदा स्थैर्यं भवति, यथा पद्माग्रं स्थिरं दृश्यते। रजो हि प्रवृत्त्यात्मिका शक्तिः, यथा बीजानां जलं प्रवृत्तिहेतुः। गुणेषु सञ्चलितेषु, त्रीन् गुणान् सावधानीया विवेक्तव्यान्। सत्त्वं विष्णुरिति, रजः ब्रह्मा, तमः रुद्रः प्रजापतिः—एवं त्रयः गुणाः पराम् ऊर्जा युक्ताः सृष्टेः कारणानि भवन्ति। एतेभ्यः लोकसृष्टिः महान् ऊर्जसा समन्विता जायते। विष्णुः सत्त्वमाविश्य, स्थितिकर्तृत्वेन प्रतिष्ठितः। एते एव त्रयो वेदाः, एते एव त्रयोऽग्नयः; परस्परं संप्रेरयन्ति, अन्योन्यं प्रचोदयन्ति। किञ्च, न कदापि क्षणमपि पृथक्करणं तेषां दृश्यते; न हि ते परित्यजन्ति। यददृष्टेन स्थापितं, सत्तासद्भावस्वरूपेण यत्, तस्मात् तमसि चाव्यक्ते च स्थितं क्षेत्रज्ञात्मकं ब्रह्म संजायते। तद्ब्रह्म तेजसा अतुलं, प्रज्ञया युक्तं, अव्यक्तमपि, प्रकाशकं च। अत्र ज्ञानं परमं, तथा वैराग्यं च, सप्तत्याः संख्यया। गुणत्रयवशात्, तदाधीनभावात् च, सहस्रशिराः पुरुषः, स्वयम्भूः, त्रिषु अवस्थासु तिष्ठति। पुरुषावस्थायां स गुणवान्, सत्त्वप्रधानः स्वयम्भूः। पुरुषरूपे स तु उदासीनः, त्र्यवस्थायामपि स्वयम्भूः। स पुरुषः, कमलनयनः, परमात्मनः स्वरूपः। योगिनां ईश्वरः सः, शरीराणि सृजति विकरोति च। यः त्रिविधं व्यवहारं लोकस्य करोति, स गुणत्रयात्मकः इति कथ्यते। यदा सः निद्रां गच्छति, तदा अर्धभागे स्थितः; यदा विषयान् भोक्तुमिच्छति, तदा प्रभुः। अत्र सर्वव्यापी मुनिः, शरीरं प्रविश्य, ईश्वरत्वेन तिष्ठति। भगवतः परं पदं यतः, तेन नाग इति कथ्यते; नागे च आश्रयणात्। सः सर्वज्ञः, सर्वज्ञानात्; स एव सर्वं, यस्मात् सर्वं प्रवर्तते। सः आत्मानं त्रिधा विभज्य, पूर्णः प्रभुः प्रजायते। स एव आदौ हिरण्यगर्भत्वेन स्वयमेव प्रादुर्बभूव। तस्मात्, हिरण्यगर्भः पुराणेषु एवं वर्ण्यते। सः न मीयते, न शतमान्वन्तरैः अपि। तस्य यदा कालः समाप्तः, तदा अन्यः कालः प्रवर्तते। यः कल्पः अतीतः, स एव अवशिष्टः परः। एषः वर्तमानकल्पः प्रथमः, स एव प्रवर्तते। यदा सहस्रयुगपर्यन्तं पूर्णं भवति, तदा नृपतिभिः रक्षितव्यः सः। सर्वे विलीनाः सन्तः, मन्दमारुतैः, किञ्चिदपि न दृश्यते। तदा सर्वव्यापी ब्रह्मा, सहस्राक्षः सहस्रपदः, अभवत्। स ब्रह्मा, नारायणाख्यः, तदा सलिले शयामास। अत्र नारायणस्य श्लोकमपि पठन्ति। यस्मात् तस्यैव मार्गाः स्मृताः, तेन सः नारायण इति स्मृतः। सः स्वर्णपात्रात् स्रष्टा, ब्रह्मत्वलाभस्य चिह्नरूपेण सृष्टिं करोति।