सर्वेषां भूतानां आत्मने गुणमयशरीराय नमः। दिव्यनीलकण्ठाय, श्मशानधूमधूसराङ्गाय पुनरपि नमः। यः सदा श्मशाने वसति, भूतवेशधारी च भवति, तस्मै नमः। साङ्ख्यदर्शिभिः सर्वभूतात्मा ‘पुरुष’ इति कथ्यते। मुनिषु त्वं वसिष्ठः, देवेषु वासवः, सर्वेभ्यः काननचरिभ्यः सिंहः त्वं परमेśvara। यद्वस्तु यथा वा स्थितमस्ति, भविष्यति वा, सर्वं तवैव स्वरूपम्। कामः, क्रोधः, लोभः, विषादः, मदश्च—एतानि सर्वाणि तवैव वशे। महाप्रलये समुपस्थिते, देव, त्वं स्वात्मरूपं धारयन् तद्विधिं जनयसि। तदा तेनाग्निना सर्वलोकाः सर्वतः ज्वालाभिः आवृताः भवन्ति। यानि चान्यानि भूतानि, स्थावराणि जङ्गमानि च, सर्वाणि तव प्रभावेन लीयन्ते। देवेश, अस्मान् दह्यमानान् रक्षस्व। महेश्वर, शुभदृष्टे महते नमः। सहस्रकोटिरूपेषु, शतकोटिरूपेषु च, त्वं सर्वत्र विराजसे। ततः भगवाँल्लोकनाथः इदं वचनमुवाच। ये यथोक्तमार्गेण चरन्ति, संयताः, ध्याननिष्ठाश्च, हे ब्राह्मणाः, ते न कदापि किञ्चिदप्रियं वदन्तु, सर्वत्रान्येषां हितमेव वक्तव्यं। एवं आचरन्तु; शुभमस्तु। मम प्रसादात् सिद्धिमवाप्स्यथ। भयलोभमोहचिन्तारहिताः ते, तेजसा सह शिरसा प्रणम्य, शुद्धसुगन्धोदकं कुशपुष्पयुतं समर्प्य, विविधैः गुह्यगानैः सुरम्यैश्च ध्वनिभिः स्तुतिं कृतवन्तः। यः अर्धनारीश्वरः, साङ्ख्ययोगप्रवर्तकः, कृष्णाजिनाम्बरधारी, नागयज्ञोपवीती, मृगपतिचर्मवसनः, विस्तीर्णपरशुधारी, तस्मै शङ्कराय नमः। ततः श्रेष्ठाः ऋषयः स्वस्वकर्मसु, स्वस्वव्रतेषु च प्रवृत्ताः। भगवान् तेषां तपसा तुष्टः, ‘वरं वृणुध्वम्’ इति वचनम् उक्तवान्। भृगुः, अङ्गिराः, वसिष्ठः, विश्वामित्रः, मरीचिः, कश्यपः, संवर्तः च महातपाः, सर्वे समाहिताः सन्देहं पप्रच्छुः—‘भगवन्, सेव्या-असेव्ययोः भेदं ज्ञातुमिच्छामः।’ भगवानुवाच—‘अहमेवाग्निः सोमयुक्तः, सोमश्चाग्नौ प्रतिष्ठितः। जगत् स्थावरजङ्गमं पुना: पुनः अग्निना दग्धम्। भस्मना शक्तिं प्राप्य, स जीवेषु सिञ्चति। मम भस्मबलात् सर्वपापात् विमुक्तिः लभ्यते। तस्मात् सर्वाणि पापानि तदा भस्मीभवन्ति। जगत् स्थावरजङ्गमं सर्वमग्निसोमसारमयं। अहमेव स्वभावतः अग्निः सोमश्च, पुरुषश्चास्मि। आत्मशक्तिं स्वरूपं च धारयन्, अस्य जगतः स्थितिं करोमि। प्रसूत्यगृहेषु स्त्रीणां भस्मना रक्षणं क्रियते। मम समीपमागतः पुनर्न प्रतिनिवर्तते। एष पाशुपतो विधिः प्राचीने काले स्थापितः।’ एवं भगवतः महात्मनः महेश्वरस्य स्तुतिपूर्वकं संवादः, ऋषीणां च जिज्ञासा, भगवतोपदेशः च अभवत्।