स महाभाग, मम कृते त्वं सम्यगाख्यातुमर्हसि। तदा देवद्विषां बलविनाशकः महाबलः प्रत्युवाच। उमायाः कक्षे उपविष्टः पूर्वश्रुतं कथयामि। मुनिश्रेष्ठ, तव तुष्टये अद्य तत् सम्पूर्णं वक्ष्यामि। उदयन्त्यादित्यसमानप्रभं, तप्तहेमसदृशद्युति, दिव्यजम्बूनदनिर्मितं, नानारत्नविभूषितं तद्रूपं वर्णयामि। तत्र हंसकारण्डवसंयुक्तं, चक्रवाकविराजितं च तदाश्रयम् आसीत्। गुहासु मत्तबकुलमयूरनिनादितेषु, नानापक्षिस्वरप्रतिध्वनिषु, जीवजन्तूनां शब्दैः, विविधविहंगनिनादैः च प्रतिश्रुत्कम् आसीत्। सौरभेयपक्षिणां शब्दैः, मेघगर्जनध्वनिभिः, वीणामृदङ्गनिस्वनैः, मनःप्रसादजनकैः च रम्यं तद्वनम् आसीत्। विचित्रपताकाभिरलङ्कृतस्विङ्काटिकानां घंटारवसमाकुलं, मर्द्दलाद्युपकरणनिस्वनैः च पूर्णम्। हंसकपोतराजहंसैः सुखेन वसद्भिः, सिंहव्याघ्रनिनादैः भीषणैः शीघ्रगैश्च, बिडालाननैः, शृगालकाकरूपैः, ह्रस्वपादैः, स्थूलोष्ठैः, पाणिपदैः, बहुपादैः, महापादैः, एकपादैः, अपादकैश्च, एकदंष्ट्रैः, महादंष्ट्रैः, बहुदंष्ट्रैः, अदंष्ट्रकैश्च विविधरूपैः, योगमहात्मभिः, प्रजापतिना तत्र परिवृतः आसीत्। तत्र सुखोपविष्टं कामान्तकं गिरिसुतया इदं वचः उक्तम्— “महादेव, तव ग्रीवायामिव मेघपिण्डसदृशं किमपि शोभते। भगवन्, कामान्तक, किं तत् तव ग्रीवायां दीप्तिमत् दृश्यते? एतत् सर्वं सम्यगाख्यातुमर्हसि, यतः मम महत् कौतूहलम् अस्ति।” ततः शङ्करः शुभां कथां आरब्धवान्— “आदौ घोरं विषं उदपद्यत, यत् कालाग्निसदृशं दीप्तिमान् आसीत्। सर्वेऽपि विमुखमुखाः अभवन्, ब्रह्मणो नियतान्तं प्राप्ताः। ‘कस्माद्, महाभागाः, भवद्भ्यः भयम्, मनः संकुलं च जातम्? तेन हि, देवश्रेष्ठ, तव ऐश्वर्यम् अपहृतम्। प्रजासृष्टौ मम आज्ञां न कश्चन अतिक्रामति। दैवमानुषपारमार्थिकेषु अपि विषयेषु सदा मम वचनं प्रवर्तते। तर्हि किमर्थं, मृगाः सिंहभीताः इव, भवन्तः भयग्रस्ताः?’ इति मया उक्तम्। सर्वं सम्यगाख्यातव्यम्, शीघ्रं च। तदा ऋषिभिः सह देवाः, दैत्यदानवराजैश्च, इदं ऊचुः— ‘यत् विषम् उत्पन्नं, तत् सर्प इव, कृष्णभ्रमर इव, श्याममेघसदृशं च आसीत्। कालान्ते कालसूर्यप्रभं, मृत्युसदृशं च समुत्थितम्। विषोन्नतेन कालाग्निद्युति दीप्तम् आसीत्। तं दृष्ट्वा, शोभावन्तं रक्तगौरवपुषं, जनार्दनः कृष्णत्वं गतः।’ एवं देवानां दानवानां च भीषणवचनं श्रुत्वा, ‘सर्वे देवाः तपस्विनश्च मुनयः शृण्वन्तु!’ इति उवाच।” एवं सा कथा एकस्रोतसा प्रवहति।