शुद्धे भवति तव शेषाणि वर्णानां क्रियाः प्रवर्तन्ते। तवात एव वर्णानां सत्त्वं, त्वं च नित्यं व्याप्यवर्तसे, हे विश्ववायो। एष वै तव जीवलोकः, हे वायो, सर्वत्र प्रकाशमानेन साक्षात्कारेण च दृश्यते। कथयस्व, किं कण्ठदेशे जातं, येन रूपपरिवर्तनमभवत्? एवं पृष्टे वायुः, महातेजाः, लोकैः पूजितः, प्रत्युवाच। तत्र वसिष्ठो नाम धर्मात्मा, मानसः प्रजापतिः, विद्यते। सा तु महिषासुरस्त्रीणां चौर्येण प्राप्ता अञ्जनम्। सा च उमायाः प्रमुदितचित्तस्य भ्रूलिप्तिकरूपा आसीत्। यत् त्वं पश्यसि, हे उत्तम, तत् विमलवर्तुलाभं तैलाभं दीप्तिमदिव दृश्यते। एतत् त्वं, हे तेजस्विन्, संयतात्मन्, भक्तिपरायण, पृच्छन्त्यै वद। मम हेतोः, हे महाभाग, त्वया सम्यक् वक्तव्यम्। तदा महाबलः, देवद्विषतां बलविनाशकः, प्रत्युवाच। उमायाः अङ्के उपविश्य, यथाश्रुतं पूर्वं, कथयिष्यामि। इदानीं तत्ते वक्ष्यामि, हे महर्षे, तव प्रीत्यर्थम्। स सूर्यस्योदयनिभः, तप्तहेमप्रभातुल्यः, दिव्येन जम्बूनदेन निर्मितः, नानारत्नविभूषितः। हंसकारण्डवसंपूर्णः, चक्रवाकशोभितः, गुहासु मदोत्कटबकपिकशब्दनिनादितः। प्राणिशब्दैः, नानाविहगनिःस्वनैः प्रतिध्वनितः, सौरभेयशब्दैः, मेघगर्जितैः च निनादितः। वीणामृदङ्गध्वनिभिः, इन्द्रियमनःसुखैः, तोरणध्वजसंपन्नदोलायमानशृङ्खलारवैः पूरितः। मर्द्दलादिवाद्यशब्दैः, ताडितनादैः, हंसकपोतराजहंसनिवासैः प्रमुदितः। सिंहव्याघ्रनर्दनैः, भीषणजवैरवः, बिल्लीमुखैः, शृगालकाकरूपैः च भीषितः। ह्रस्वपादैः, स्थूलोष्ठैः, पाणिपादैः चान्यैः, बहुपादमहापादैकपादनिष्पादजैः चाकीर्णः। एकदंष्ट्रैः, महादंष्ट्रैः, बहुदंष्ट्रैः, अदंष्ट्रकैः च साकं, योगमाहात्म्ययुक्तैः प्राणिभिः प्रजापतिः परिवृतः। सुखोपविष्टः, कामान्तकः, गिरिसुतया वाक्यमिदं प्राप्य संबोधितः— "कण्ठे तव, हे महादेव, मेघपुञ्जसदृशं किमपि दीप्तिमान्निभाति। किमेतद्विद्युत्समानं, हे प्रभो, कण्ठे तव, कामान्तक? एतत्सर्वं सम्यक् ब्रूहि, मम हि कौतूहलं जातम्।" ततः शङ्करः शुभां कथां वक्तुमुपचक्रमे। आदौ घोरं विषमुत्पन्नं, यत् कालाग्निसमप्रभम्। तदा सर्वेऽपि विषण्णवदनाः, ब्रह्मणा नियतान्तमुपगताः। "कस्माद्भयं, हे महाभागाः, मनसि सन्तप्ते? तस्माद्धि त्वत्प्रभुत्वं हृतं, हे देवानां श्रेष्ठ।" सृष्टौ प्राणिनां, ममाज्ञां न कश्चन अतिक्रामितुमर्हति।